Kalıp yüzey dokusunun sac metal şekillendirmeye etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Makina Mühendisliği Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖMER EMRE UÇAKKUŞ
Danışman: Adalet Zeren
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
KALIP YÜZEY DOKUSUNUN SAC METAL ŞEKİLLENDİRMEYE ETKİSİ
ÖZET
Bu tez çalışmasında, derin çekme kalıbı yüzeyine oluşturulan yüzey dokusunun, doku
geometrisinin ve ölçülerinin sac şekillendirme prosesi tribolojik özelliklerine katkısının
incelenmesi amaçlanmıştır. Derin çekme prosesinde sac metal ile kalıp arasındaki
etkileşimi simüle edebilecek sürtünme, aşınma ve çizik testleri yapabilen test cihazı
tasarlanarak devreye alınmıştır. 1.2379 kalıp malzemesinin üzerine bilyalı dövme, lazer
işleme ve kimyasal aşındırma yüzey dokusu oluşturma yöntemleri ile farklı geometrilerde
(düz, kare, daire, üçgen ve elips) ve ölçülerde dokular oluşturulmuştur. Belirlenen
grupların yüzeylerine üç farklı grup (TiAlCN, TiCN ve CrN) olacak şekilde fiziksel buhar
biriktirme yöntemi ile kaplama uygulanmıştır. DD13 sac malzeme ile düz ve doku açılmış
yüzeye sahip kaplamasız ve kaplamalı 1.2379 soğuk iş takım çeliği arasında kuru ve sıvı
sürtünme durumlarında sürtünme testleri gerçekleştirilmiştir. Düz yüzeylerde elde edilen
test sonuçları referans değer olarak seçilmiştir. Dokulu yüzeylerin test sonuçları ise
referans değerler ile karşılaştırılarak gelişim durumları incelenerek sonuçlar
değerlendirilmiştir. Kaplamasız yüzeylerde kuru sürtünme durumunda sürtünme
katsayısı kimyasal aşındırma yöntemi ile oluşturulan dikey lineer dokulu “CSTV1”
numunesinde düz yüzeye göre %55 oranında düşük çıkmıştır. Kaplamasız yüzeylerde sıvı
sürtünme durumunda ise bilyalı dövmeli dokulu “SPSTI-N2” numunesinde %60 oranında
düşük çıkmıştır. Kaplamalı yüzeylerde kuru sürtünme durumunda sürtünme katsayısı
lazer yöntemiyle oluşturulmuş üçgen dokulu “LST6-T1” numunesinde düz yüzeye göre
%21 oranında düşük çıkmıştır. Kaplamalı yüzeylerde sıvı sürtünme durumunda ise lazer
yöntemiyle oluşturulmuş üçgen dokulu “LST8-T1” numunesinde %54 oranında düşük
çıkmıştır.
Anahtar Kelimeler: Derin Çekme, Kalıp Yüzey Dokusu, Sac Metal Şekillendirme,
Triboloji.