İZMİT ATMOSFERİNDE PARTİKÜLDEKİ POLİAROMATİK HİDROKARBONLARIN VE ESER ELEMENTLERİN SEVİYELERİNİN, MEKÂNSAL DAĞILIMLARININ VE KAYNAKLARININ BELİRLENMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Çevre Mühendisliği, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SÜHEYLA ÖZTÜRK
Danışman: Mihriban Civan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Bu çalışmada, Kocaeli ili, İzmit ilçesinde 14 örnekleme noktasında PM2.5’e bağlı 16 PAH ve 40 eser elementin seviyeleri araştırılmıştır. Yaz mevsiminde (42 örnek) ve kış mevsiminde (42 örnek) yüksek hacimli hava örnekleyicileri kullanılarak toplam 84 örnek toplanmıştır. PM2.5 ortalama kütle konsantrasyonu 33,78 ± 22,22 μg/m3 olarak bulunmuştur. En yüksek seviyeler trafik yükünü temsil eden Cedit (103,6 μg/m3) ve endüstriyel kirliliği gösteren Sanayi (50,32 μg/m3) örnekleme noktalarında belirlenmiştir. Toprak tozunun yoğun olduğu ve/veya inşaat faaliyetlerinin olduğu bölgelerde yaz döneminde kış dönemine göre baskınlık (K/Y<1) söz konusu olmuştur. PM2.5'e bağlı PAH'ların konsantrasyonları sırasıyla 0,0002 ng/m3 (Phe) ile 5,590 ng/m3 (BbF) aralığında değişmiştir. Baskın PAH bileşiklerinin BbF (1,647 ng/m3), BaP (1,014 ng/m3), Chy (0,883 ng/m3), BgP (0,857 ng/m3) ve Pyr (0,848 ng/m3) olduğu belirlenmiştir. BaP konsantrasyonunun DSÖ sınır değerlerinin üzerinde olduğu görülmüştür. Σ16PAH konsantrasyonları yaz mevsiminden (2,000±0,137 ng/m3) kış mevsimine (14,923±0,805 ng/m3) artan konsantrasyonlar ile belirgin bir mevsimsel değişim göstermiştir. Kent merkezinden uzaklaştıkça konsantrasyon seviyelerinin düştüğü gözlemlenmiştir. PCA ile PAH’ların yaz mevsiminde kaynaklarının trafik emisyonları (%52,45) ve endüstriyel emisyonlar (%28,30), kış mevsiminde ise trafik emisyonları (%50,96), kömür yakma (29,71) ve petrojenik kaynak (%15,23) olduğu belirlenmiştir. Moleküler tanı oranları ile de kış dönemi ile aynı kaynakların baskınlığı belirlenmiştir. PM2.5'e bağlı eser elementlerin konsantrasyonları ise 0,0004 ng/m3 (Lu) ile 510,20 ng/m3 (Ca) aralığında değişmiştir. PM2.5’teki eser elementlerde Ca (510,20 ng/m3), K (215,04), Fe (204,78), Na (202,69), Mg (79,79), P (77,18), Al (74,29) ve Zn (67,04) elementlerinin (ng/m3) baskınlığı görülmüştür. Al, Fe ve Ti gibi toprak elementlerinin yaz mevsiminde (Y/K>1), Zn, Cu, P, Pb ve Se gibi antropojenik elementlerin kış mevsiminde baskın (Y/K<1) olduğu tespit edilmiştir. Cd (0,2 ± 0,09 ng/m3), Ni (1,74 ± 1,43 ng/m3) ve Pb (6,24 ± 3,09 ng/m3) gibi sağlık açısından riskli elementlerin konsantrasyonlarının DSÖ, AB direktifi ve HKDYY’nde ki sınır değerleri aşmadığı belirlenmiştir. ZF analizi ile Cu, Zn, Pb, Se ve Cd gibi elementlerin antropojenik kaynaklarla (ZF>100) ilgili olduğunu tespit edilmiştir. PCA analizi ile eser elementlerin yaz mevsimi kaynakları toprak kaynağı (%20,9), trafik emisyonu (%17,35), deniz tuzu (%16,17), yol tozu (%15,1) ve endüstriyel emisyonlar (%8,0) olarak belirlenmiştir. Kış dönemi kaynaklarının ise kontamine toprak (%38,05), toprak kaynağı (%16,8), yol tozu (%10,03), endüstriyel emisyon (%8,44), yanma kaynağı (%7,47) ve kömür yakma (%6,36) kaynağı olduğu tespit edilmiştir.