Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Ayşe Demir
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Halid Ziya Uşaklıgil'in Romanlarında Kadın Temsilleri
Halid Ziya, Servet-i Fünun döneminde yaşamış ve sekiz nitelikli roman yazmıştır. Türk Edebiyatı bağlamında incelendiğinde yenilikçi bir yazar olarak bilinen Halid Ziya Uşaklıgil, romancılığı ile kendisinden sonraki yazarları da etkilemiştir. Roman türünün edebiyatımızda geçirdiği gelişmelere Halid Ziya'nın katkısı oldukça büyüktür. Batılı anlamda ilk roman örneğini edebiyatımıza kazandırmıştır. Romanları edebi eser niteliği taşımanın yanı sıra yazıldığı dönemin sosyal, kültürel ve edebi hayatını yansıtan birer belge olarak da değerlendirilebilir. Çalışmanın temel konusu da Halid Ziya Uşaklıgil'in romanlarını ele alarak kadın temsillerini incelemektir. Kadın konusu roman türünün edebiyatımıza girdiği Tanzimat Dönemi'nden bu yana işlenegelen temel konular arasında yer almaktadır. Başlangıçta genellikle cariyeler, fettan kadınlar ya da saf- masum genç kızlar olarak görmeye başladığımız kadın karakterler, Servet-i Fünun Dönemi'nde ve Halid Ziya'nın romanlarında çeşitlilik göstermeye başlamıştır. Tez çalışmasında da bu konu üzerinde durularak romanlarda yer alan kadın temsilleri işlenmeye çalışılmıştır. İlk olarak kuramsal okumalar yapılarak analiz bölümünde faydalanılmış olan kuramsal yaklaşımlar incelenmiştir. Sonrasında kuramsal okumaların Halid Ziya romanlarında yer alan kadın karakterler üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. Bu bölümde kadınlar; genç kadınlar, kadınlar- anneler ve mürebbiyeler gibi farklı temalar etrafında gruplandırılarak incelenmiştir. Halid Ziya Uşaklıgil'in romanlarında yer alan kadın karakterlerin belirli temalar etrafında gruplanabileceği tespit edilmiştir. Çalışmanın sonunda romanlardaki kadınların belirli tipler oluşturdukları anlaşılmıştır. Farklı romanlarda yer alan kadınlar, ortak özellikleri çerçevesinde gruplandırılarak karşılaştırmalar yapılmıştır. Sonuç olarak özne olarak kadın, anne arketipinin kadınlar üzerindeki etkileri, nevrotik sorunlar yaşayan kadınlar, mekânlara göre kadının varlığı, sosyo-kültürel ortamda kadının durumu ve konumu gibi konulara açıklık getirilmeye çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Halid Ziya Uşaklıgil, Kadın Temsilleri, Kadın, Genç Kız, Arketip, Sosyo-Psikoloji.