Kocaeli İlindeki Aile Hekimlerinin ve Aile Hekimliği Uzmanlık Öğrencilerinin Pediatrik Üst Solunum Yolu Enfeksiyonlarında Antibiyotik Reçeteleme Davranışları ve Bu Davranışları Etkileyen Faktörlerin Değerlendirilmesi

Tez Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye

Tez Danışmanı: Tuncay Müge Alvur

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Pediatrik Üst Solunum Yolu Enfeksiyonlarında Aile Hekimlerinin Antibiyotik Reçeteleme Davranışları ve Bu Davranışlarını Etkileyen Faktörlerin Değerlendirilmesi

Amaç: Bu çalışmada, Kocaeli ilinde görev yapan aile hekimleri ve aile hekimliği uzmanlık öğrencilerinin pediatrik üst solunum yolu enfeksiyonlarında antibiyotik reçeteleme davranışlarının ve bu davranışı etkileyen bireysel, mesleki ve çevresel faktörlerin değerlendirilmesi amaçlandı.

Gereç ve Yöntem: Kesitsel ve tanımlayıcı tipte planlanan araştırmaya Kocaeli ilinde görev yapan 276 aile hekimi ve aile hekimliği uzmanlık öğrencisi dâhil edildi. Veriler, sosyodemografik özellikler ile bilgi ve klinik yaklaşım, ebeveyn etkisi, çevresel ve mesleki faktörler, antibiyotik kota uygulaması ve gereksiz antibiyotik reçeteleme davranışını değerlendiren çevrim içi anket aracılığıyla toplandı. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, Mann–Whitney U testi, Kruskal–Wallis testi, Spearman korelasyon analizi ve çok değişkenli lojistik regresyon analizi kullanıldı.

Bulgular: Bilgi ve Klinik Yaklaşım puanlarının yaş, mesleki durum, çalışılan kurum ve aile hekimliği alanındaki çalışma süresine göre anlamlı farklılık gösterdiği saptandı (p<0,05). Zaman kısıtlılığı ve hasta yoğunluğunun antibiyotik reçeteleme kararını etkileyen önemli çevresel faktörler olduğu belirlendi. Bilgi puanı ile gereksiz antibiyotik reçeteleme davranışı arasında anlamlı negatif korelasyon bulundu (Spearman r=-0,23; p<0,001). Çok değişkenli lojistik regresyon analizinde bilgi puanının gereksiz antibiyotik reçeteleme davranışı üzerinde bağımsız koruyucu etkiye sahip olduğu (OR=0,52; %95 GA: 0,29–0,92; p=0,026), ebeveyn baskısının ise gereksiz antibiyotik reçeteleme olasılığını artıran bağımsız bir risk faktörü olduğu saptandı (OR=2,34; %95 GA: 1,56–3,52; p<0,001).

Sonuç: Pediatrik üst solunum yolu enfeksiyonlarında antibiyotik reçeteleme davranışı yalnızca hekimlerin bilgi düzeyi ile açıklanamaz. Ebeveyn baskısı, çalışma koşulları ve sağlık sistemiyle ilişkili faktörler de reçeteleme kararında belirleyici rol oynamaktadır. Akılcı antibiyotik kullanımının geliştirilmesi için hekimlerin sürekli eğitiminin desteklenmesi, ebeveynlerin bilinçlendirilmesi, etkili hekim-hasta iletişiminin güçlendirilmesi ve birinci basamakta antimikrobiyal yönetim uygulamalarının yaygınlaştırılması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler: Aile hekimliği, pediatrik üst solunum yolu enfeksiyonu, antibiyotik reçeteleme, akılcı antibiyotik kullanımı, ebeveyn baskısı, antimikrobiyal direnç.