KİMYASAL TANKER İŞLETMECİLİĞİNDE GEMİ SEÇİM MODELİ
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Deniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Anabilim Dalı Başkanlığı, Türkiye
Tez Danışmanı: Esma Gül Emecen Kara
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Denizcilik sektöründe kimyasal
tanker işletmeciliği önemli bir paya sahiptir. Sektör içerisinde taşınan yükün
yaklaşık %9,5'i kimyasal tanker gemileri ile gerçekleşmektedir. Kimyasal
tankerler, farklı kimyasal yük türlerini taşıyabilecek şekilde tasarlanmış özel
donanımlara sahip karmaşık gemilerdir. Bu gemi tipi, yüksek risk
kategorilerinde yükler taşıdığı için en sıkı şekilde uluslararası güvenlik
yönetimi ve gemi güvenlik sistemleri tarafından denetlenmektedir. Denizcilik
şirketleri genellikle kimyasal tanker tipi gemi satın almak veya yeni inşa gemi
sahibi olmak yerine piyasada faaliyet gösteren gemileri işletmeyi tercih
etmektedir. Bu çalışma, kimyasal tanker işletmecilerinin filolarına dâhil
edecekleri gemilerin seçimine yönelik bir model önerisi geliştirmeyi
amaçlamaktadır. Bu kapsamda gemi seçimini etkileyen kriterler 10 uzmanın
yardımıyla, gemi operasyonlarının
verimliliğini etkileyen faktörler ve geminin yük, makine ve genel yapısal
donanımı da dikkate alınarak Delphi yöntemi aracılığıyla belirlenmiştir. Bu
kriterlerin görece ağırlıklandırılması Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci
(Bulanık AHP) yöntemi ile yapılmıştır. Bulanık İdeal Çözüme Benzerliğe Göre
Tercih Sıralama Tekniği (Bulanık TOPSIS) yöntemi ile her yük grubuna göre
alternatif gemilerin değerlendirilmesi ve sıralaması yapılmıştır. Bu sıralama
sonucunda çıkan puanlama ile kümeleme analizi kullanılarak alternatif gemilerin
performans aralıkları belirlenmiştir. Her yük grubu için bu performans
aralıklarından Yüksek (Y) seviyesindeki gemilerin ortak özelliklerine bakılarak
‘Kimyasal Tanker Gemi Seçim Manueli’ ve ‘Gemi Seçim Akış Şeması’ oluşturulmuştur.
Ayrıca çalışma sonucunda, seçilen kimyasal tankerlerin özelliklerine göre
denizcilik şirketlerine gemi seçiminde referans olabilecek Gemi Seçim Kontrol
Formu oluşturularak sunulmuştur.