Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Mehmet Emin Maşalı
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Hz. Osman’ın hilafeti döneminde, Kur’an’ın iki kapak arasına
alınmasıyla başlayan Mushaf Tarihi, Mesahif-i Osmaniyye olarak anılan ilk
Kur’an nüshaları çerçevesinde şekillenmiştir. Sonraki dönemde yürütülen mushaf
çalışmalarında bu ilk nüshaların esas alınması yönünde oluşan güçlü kabul, onları,
muhtelif yönlerden inceleyen çalışmalara vücut vermiştir. Bu çalışmalar içinde
anılan mushafların metin ve imla yapılarını inceleyen eserler önemli bir yer
tutmuştur. Başlangıcı hicri ikinci asrın ilk çeyreğine tarihlendirilebilecek
olan ve ilk mushafları metin ve imla yönünden incelemeye tabi tutan çalışmalar
çerçevesinde oluşan bilgi birikimi, dördüncü asırla birlikte sistematik,
ansiklopedik eserler dâhilinde bir araya getirilmiştir. Konuyla ilgili olarak
erken dönemde yürütülen çalışmaların büyük bölümünün sonraki devirlere intikal
edememiş olması, bu ansiklopedik çalışmaları daha da önemli kılmıştır ki
bunların başında beşinci asır âlimlerinden Endülüslü Ebû Amr ed-Dânî’nin “el-Mukni‘
fî Ma‘rifeti Mersûmi Mesâhifi Ehli’l-Emsâr” isimli çalışması gelmektedir.
Zira bu eser, sonraki dönemlere intikal etme imkânı bulamayan erken dönem
müellefatının içerdiği bilgi birikimine ulaşmaya aracılık etmesinin ötesinde,
mushaflara ilişkin doğrudan gözlemleri içermesiyle de kendinden sonraki
çalışmaların ana referans metinlerinden biri olmuştur. Yakın dönemde yürütülen
mushaf kitabeti ve basımı çalışmalarında, imlanın tayin ve tespitinde esas
alınan ana metinlerden birinin ve belki de ilkinin el-Mukni‘ oluşu, onun
referans metin olma vasfının devamlılığını göstermektedir. Mushaf imlası
edebiyatı içerisindeki bu başat konumu sebebiyledir ki bu çalışmada el-Mukni‘
kaynak analizine tabi tutulmuş, bu yapılırken de onun içerdiği bilgi
birikiminin hangi kaynaklara refere edildiğinin tespitine çalışılmıştır. Bu
yönde bir tespit, sadece el-Mukni’in içerdiği bilgileri ve bu bilgilerin
hangi türden kaynaklardan temin edildiğini ortaya koymayacak, yanı sıra mushaf
imlasına ilişkin bilginin alanını el-Mukni‘ ile sınırlandırma ve bunun dışına çıkan
uygulamaları reddetme şeklindeki yaklaşımın sıhhatini de sorgulayacaktır.