BİR AİLE HEKİMLİĞİ BİRİMİNE KAYITLI BİREYLERİN ACİL SERVİS BAŞVURULARIYLA SAĞLIK OKURYAZARLIĞI ARASINDAKİ İLİŞKİ
Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tez Danışmanı: Canan Tuz Yılmaz
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
ÖZET
BİR AİLE HEKİMLİĞİ BİRİMİNE KAYITLI BİREYLERİN ACİL SERVİS BAŞVURULARIYLA SAĞLIK OKURYAZARLIĞI ARASINDAKİ İLİŞKİ
Giriş ve Amaç: Bu çalışma, bir aile hekimliği birimine kayıtlı bireylerde sağlık okuryazarlığı düzeylerini belirlemek, acil servis kullanım sıklığı ve başvuru dinamiklerini incelemek ve sosyodemografik, klinik ve sistemsel faktörlerin sağlık hizmeti arama davranışları üzerindeki etkilerini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel, gözlemsel ve analitik nitelikteki araştırmanın evrenini Kocaeli Gölcük Kavaklı Aile Sağlığı Merkezi 41.07.052 numaralı birime kayıtlı bireyler oluşturmuştur. Veriler, yüz yüze anket yöntemiyle toplanmış, sosyodemografik ve acil servis kullanım özelliklerini içeren bilgi formu ile Sağlık Okuryazarlığı Değerlendirme Ölçeği (SOYDÖ) kullanılmıştır.
Bulgular: Katılımcılarda yaş ilerledikçe sağlık okuryazarlığı düzeyinin azaldığı, eğitim düzeyi yükseldikçe ise arttığı saptanmıştır. Kronik hastalığı bulunmayanların, düzenli ilaç kullanmayanların ve aşı yaptırma tutumu yüksek olanların sağlık okuryazarlığı düzeylerinin daha yüksek olduğu, birden fazla kronik hastalığı olanlarda ise sağlık okuryazarlığının belirgin şekilde düştüğü görülmüştür. Katılımcıların büyük çoğunluğunun acil servis başvurularını mesai saatleri dışında ve triyajda yeşil alan kategorisinde gerçekleştirdiği belirlenmiştir. Yıllık acil servis başvuru sıklığı ile sağlık okuryazarlığı arasında doğrusal bir ilişki saptanmamıştır. Ancak acil servise hızlı tahlil yaptırma, reçete yazdırma ve mesai dışı enjeksiyon gibi acil olmayan gerekçelerle başvuranların sağlık okuryazarlığı düzeylerinin, gerçek acil durumlarla başvuranlara göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Bekar veya dul olma, düşük hane geliri, aile sağlığı merkezine uzak ikamet etme ve çalışan bireylerde özel hastane tercihinin acil servis kullanım sıklığını artıran değişkenler olduğu saptanmıştır.
Sonuç: Bir aile hekimliği birimine kayıtlı bireylerde acil servis kullanımının yalnızca sağlık okuryazarlığı eksikliğinden kaynaklanmadığı, mesai saatleri kısıtlılığı, algılanan tetkik hızı, sosyal destek eksikliği ve sevk zincirinin bulunmaması gibi çok boyutlu faktörlerle ilişkili olduğu belirlenmiştir. Bu bulgular, birinci basamakta esnek mesai modellerinin geliştirilmesinin, sevk mekanizmalarının güçlendirilmesinin, gereksiz acil başvurularına yönelik caydırıcı düzenlemelerin ve risk gruplarında sağlık okuryazarlığını destekleyici yaklaşımların önemini ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği, Sağlık Okuryazarlığı, Acil Servis Kullanımı, Triyaj, Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri