PREOPERATİF MALNÜTRİSYONUN; POSTOPERATİF PULMONER KOMPLİKASYONLAR, HASTANEDE KALIŞ SÜRESİ VE ERKEN DÖNEM MORTALİTE İLE İLİŞKİSİ: PROSPEKTİF GÖZLEMSEL KOHORT ÇALIŞMASI
Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tez Danışmanı: Haşim Boyacı
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
ÖZET
Preoperatif Malnütrisyonun; Postoperatif Pulmoner Komplikasyonlar, Hastanede Kalış Süresi ve Erken Dönem Mortalite ile İlişkisi: Prospektif Gözlemsel Kohort Çalışması
Giriş ve Amaç
Postoperatif pulmoner komplikasyonlar (PPK), cerrahi hastalarında morbidite, mortalite ve hastanede kalış süresini etkileyen önemli sorunlardır. Bu çalışmada preoperatif pulmoner değerlendirme amacıyla konsülte edilen hastalarda malnütrisyon sıklığının belirlenmesi; malnütrisyonun PPK, uzamış pulmoner komplikasyonlar, hastanede kalış süresi ve 30 günlük mortaliteyle ilişkisinin araştırılması amaçlandı. Ayrıca bilgisayarlı tomografi (BT) temelli erektör spina kas alanı ve kas alanı indeksinin nütrisyonel durum ve postoperatif sonuçlarla ilişkisi incelendi.
Gereç ve Yöntem
Çalışma, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalında prospektif, tek merkezli, gözlemsel kohort çalışması olarak yürütülmüştür. Farklı cerrahi branşlardan preoperatif pulmoner değerlendirme amacıyla konsülte edilen 234 hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Hastaların demografik özellikleri, komorbiditeleri, fonksiyonel durumları, cerrahiye ilişkin özellikleri, solunum fonksiyon testleri ve laboratuvar bulguları kaydedilmiş; ASA, ARISCAT, Arozullah ve Gupta risk değerlendirmeleri yapılmıştır. Nütrisyonel risk NRS-2002 ile taranmış, malnütrisyon tanısı ve evrelemesi GLIM kriterlerine göre değerlendirilmiştir. Uygun preoperatif BT görüntüleri bulunan 119 hastada bilateral erektör spina kas kesitsel alanı ve boy uzunluğuna göre düzeltilmiş kas alanı indeksi hesaplanmış; düşük kas alanı ve indeks değerleri örneklemin en düşük çeyreği esas alınarak tanımlanmıştır. Postoperatif pulmoner komplikasyonlar, 7–30. günler arasında devam eden uzamış pulmoner komplikasyonlar, yoğun bakım gereksinimi, hastanede kalış süreleri ve 30 günlük mortalite değerlendirilmiştir.
Bulgular
Toplam 234 hastanın 48’inde (%20,5) malnütrisyon, 110’unda (%47,0) PPK ve 28’inde (%12,0) uzamış PPK saptandı. Malnütrisyonu olan ve olmayan hastalarda PPK oranları sırasıyla %54,2 ve %45,2 olup anlamlı farklılık göstermedi (p=0,265). Buna karşılık uzamış PPK (%20,8’e karşı %9,7; p=0,034) ve uzamış solunum yetmezliği (%12,5’e karşı %3,8;p=0,030) malnütrisyonu olanlarda daha sıktı. Bu grupta postoperatif yoğun bakım gereksinimi (p=0,005) ve entübe yoğun bakım devri (p=0,011) de daha yüksekti. Postoperatif yatış süresi medyanı malnütrisyonu olan ve olmayan hastalarda sırasıyla 7 ve 6 gün (p=0,023), toplam yatış süresi ise 10,5 ve 8 gündü (p=0,010). Uzamış PPK gelişenlerde yatış süreleri ve yoğun bakım gereksinimi artmıştı.
Düşük preoperatif oksijen satürasyonu ile yüksek ARISCAT, Arozullah ve Gupta risk skorları hem PPK hem de uzamış PPK ile ilişkiliydi. Uzamış PPK gelişenlerde CRP daha yüksek, prognostik nütrisyonel indeks daha düşüktü. BT ile değerlendirilen 119 hastada düşük erektör spina kas alanı ve kas alanı indeksi malnütrisyonla ilişkiliydi (p<0,001). Kas alanı düşük hastalarda FEV₁ medyanı daha düşüktü (2,04 L’ye karşı 2,72 L; p=0,014); ancak kas alanı düşüklüğü ile primer PPK arasında anlamlı ilişki saptanmadı (%55,2’ye karşı %62,2; p=0,499). Kas alanı indeksi için de benzer sonuç elde edildi.
Sonuç
Preoperatif malnütrisyon, genel PPK gelişimiyle istatistiksel olarak anlamlı ilişki göstermemesine rağmen uzamış PPK, uzamış solunum yetmezliği, artmış yoğun bakım gereksinimi ve daha uzun hastanede kalış süresiyle ilişkili bulunmuştur. BT temelli erektör spina kas ölçümleri malnütrisyon ve bazı solunum fonksiyon parametreleriyle ilişkili olmakla birlikte, primer PPK gelişimi açısından anlamlı bir gösterge olarak ortaya çıkmamıştır. Bulgularımız, preoperatif pulmoner değerlendirmede mevcut risk skorlarına ek olarak sistematik nütrisyonel değerlendirmenin önemini ve postoperatif komplikasyonların yalnızca erken gelişiminin değil, uzamış klinik seyrinin de dikkate alınması gerektiğini düşündürmektedir. Bu ilişkilerin bağımsız prognostik değerinin ortaya konulabilmesi için daha geniş örneklemli ve çok değişkenli analizler içeren çalışmalara ihtiyaç vardır.