Başlıca döviz kuru belirleme yaklaşımları ve seçilmiş yaklaşımların etkinliğinin Türkiye örneğinde test edilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET ÇAĞRI GÖZEN
Danışman: Recep Tarı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ülkelerin 1970'li yıllardan itibaren başlayan serbest döviz kuru tercihleri, 1980'li yıllardaki her türlü finansal sermaye hareketlerinin tam olarak serbestleşmesine yönelik çabaların artması ve Doğu Bloku'nun yıkılmasıyla yoğunlaşan küreselleşme neticesinde ülkeler arasındaki iktisadi bağımlılık artmıştır. Küresel mal ve hizmet ticareti ile birlikte finansal sermaye hareketlerinin artması ekonomilerin yapısını değiştererek, iktisadi gelişmenin en önemli unsuru olarak ihracat ve ithalatın yanı sıra finansal sermayeyi de ön plana çıkarmıştır. Bunun en önemli olumsuz sonuçlarından biri ise döviz kurlarının, özellikle kısa ve orta dönemde, oynaklığının ve döviz kurlarında meydana gelen dalgalanmaların küresel düzeyde yaygınlaşmasıdır. Gelişmekte olan ülkeler başta olmak üzere bütün ülkeler için rekabet, ödemeler dengesi ve diğer temel makroekonomik değişkenler yoluyla ekonomik istikrarı ve gelişmeyi tehdit eden bu durum yarattığı belirsizlikler nedeniyle de dış yatırımlar açısından caydırıcı sonuçlar doğurabilmektedir. Yükselen bir ekonomi olarak tanımlanan Türkiye açısından döviz kurlarının tahmin edilmesinde hangi modellerin ve değişkenlerin daha belirleyici olduğunun bilinmesi açısından yapılan bu çalışma önemli olmaktadır. Bu çalışmanın amacı önemli döviz kuru belirleme yaklaşımlarını ayrıntılı olarak incelemektir. Çalışmada döviz kurlarındaki hareketlenmelerden olumsuz bir şekilde etkilenebilen Türkiye için seçilmiş döviz kuru yaklaşımlarının geçerli olup olmadığı incelenmiştir. Değişen iktisadi yapının sonucu olarak döviz kurlarının belirlenmesi veya öngörülebilir olması daha önemli hale gelmiştir. Teknolojik gelişmelerinde etkisiyle sürekli ve anlık olarak değişim gösteren döviz kurları, yatırımları ve dış ticareti etkilemesi sebebiyle ülkelerin büyüme ve kalkınma hedeflerine zarar verebilmektedir. Dünya'nın değişen ekonomik yapısı sonucunda döviz kurlarını belirlemeye yönelik geleneksel yaklaşımların yetersiz kalması, araştırmacıları yeni modeller ve yaklaşımlar geliştirmeye itmiştir. Bu çalışmada Türkiye'nin uyguladığı döviz kuru politikaları ve rejimleri dikkate alınarak geleneksel olarak kabul edilen yöntemlerin yanı sıra yapısal kırılmalara izin veren ekonometrik yöntemler de kullanılmıştır. Döviz kurları ile ilgili olarak Türkiye'nin geçirmiş olduğu yapısal değişimlerin dikkate alınarak daha sağlıklı sonuçlar elde edilmesi için geleneksel birim kök testlerine ilave olarak iki kırılmalı LM birim kök testi kullanılarak satın alma gücü paritesi yaklaşımı ve zayıf formda etkin piyasa hipotezi yaklaşımı bu çerçevede incelenmiştir. Satın alma gücü paritesi yaklaşımının geçersiz olduğu sonucuna ulaşılmış ve döviz piyasanın zayıf formda etkin olduğu belirlenmiştir. Maki (2012) tarafından geliştirilen çok kırılmalı eşbütünleşme testi ile yapılan incelemeler sonucunda portföy dengesi yaklaşımının Türkiye için geçerli olduğu sonucuna varılmıştır. Çalışmada elde edilen sonuçlar değerlendirilerek, politika önerilerine yer verilmiştir.