Gezgin satıcı probleminin çözümünde parçacık sürü optimizasyonu algoritması performansının bulanık c-ortalamalar yöntemi ile iyileştirilmesi


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Endüstri Mühendisliği Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2015

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AHMET YEKTA KAYMAN

Danışman: Kasım Baynal

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Gezgin satıcı problemleri (GSP) literatürün belki de en çok çalışılan ve farklı alanlarda uygulaması olan optimizasyon problemlerinden birisidir. Sahip olduğu hesaplamasal karmaşıklık nedeni ile optimum çözümünü kesin yöntemler ile bulmanın mümkün olmadığı GSP geliştirilen neredeyse her sezgisel algoritma için kendini ispatlama testi olarak ortaya konmaktadır. Genel olarak hızlı çalışan ve başarılı sonuçlar elde eden bir sezgisel yöntem olarak literatürde yer almakta olan parçacık sürü optimizasyonu (PSO) algoritmasının, GSP için ancak çok küçük ölçekli problemlerde kullanılabileceğine yönelik çıkarımlar olmuştur. Bu çalışma kapsamında Standart PSO ve bulanık c-ortalamalar (BCO) yöntemlerinin birleştirilmesi ile oluşturulan FCM-PSO-M, FCM-PSO-M2 ve FCM-PSO-U yöntemleri farklı ölçeklerde GSP üzerinde uygulanarak sonuçları standart PSO ile karşılaştırılmıştır. Çalışmada önerilen yöntemler, küçük ölçekli GSP'ler için çözüm kalitesi kriteri açısından standart PSO'ya göre daha iyi sonuçlar verirken işlem zamanı kriteri açısından standart PSO'dan daha kötü sonuçlar üretmektedir. Orta ve büyük ölçekli problemler için ise geliştirilmiş olan yöntemler hem işlem zamanı hem de çözüm kalitesi kriterleri açısından standart PSO algoritmasından daha iyi sonuçlar vermektedir. 18512 noktalı D18512 problemi için FCM-PSO-M2 (9x9) yöntemi, standart PSO'ya göre %5 daha kısa işlem süresinde ve 9,89 kat daha iyi bir çözüm kalitesi ile sonuç elde edilmiştir. Yine aynı problem için FCM-PSO-M2 (10x10) yöntemi ise standart PSO'ya göre %2 daha uzun işlem zamanında ancak 11,76 kat daha iyi bir çözüm kalitesi ile sonuçlar üretilmiştir. Çalışmada elde edilen sonuçlar, geliştirilen yöntemlerin standart PSO'ya göre her problem boyutunda çözüm kalitesi açısından daha iyi olmakta; orta ve büyük ölçekli problemlerde ise hem çözüm süresi hem de çözüm kalitesi açısından daha uygun ve avantajlı olduğunu göstermektedir.