SOSYAL MEDYADAKİ ALGORİTMA VE BOTLARA YÖNELİK FARKINDALIKTA DİJİTAL OKURYAZARLIĞIN ROLÜ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NEZAHAT BAYLACI
Danışman: Aysel Çetinkaya
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Günümüzde dijitalleşmenin hızla artmasıyla birlikte bireylerin bilgiye erişim biçimleri, gündelik yaşam pratikleri ve medya tüketim alışkanlıkları da dönüşmektedir. Sosyal medya platformları, bireylerin hem içerik üreticisi hem de tüketicisi olarak rol aldığı etkileşimli dijital alanlar sunmakta, bu mecralarda bilgi akışı algoritmalar ve bot yazılımları tarafından yönlendirilmektedir. Algoritmalar, kullanıcının geçmiş davranışlarını analiz ederek kişiselleştirilmiş içerik sunarken, botlar ise genellikle manipülasyon amacı taşıyan otomatik hesaplar olarak sosyal medya akışını yapay biçimde şekillendirebilmektedir. Bu bağlamda, bireylerin dijital medya ortamlarını yalnızca teknik olarak kullanabilmeleri yeterli olmamakta; aynı zamanda dijital süreçleri anlamlandırma, değerlendirme ve eleştirel biçimde analiz edebilme becerileri de hayati önem taşımaktadır. Bu çalışmada, üniversite öğrencilerinin sosyal medyada algoritma ve botlara yönelik farkındalık düzeyleri ile dijital okuryazarlık becerileri arasındaki ilişki incelenmiştir. Çalışmada nicel araştırma yöntemi benimsenmiş, veri toplama aracı olarak beşli likert tipi ölçekle yapılandırılmış bir anket formu kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemi, Kocaeli Üniversitesi'nde lisans düzeyinde eğitim gören öğrencilerden oluşmaktadır. Elde edilen bulgular, katılımcıların temel dijital kullanım becerileri açısından belirli bir farkındalığa sahip olduklarını; ancak algoritmaların işleyişi, yapay zekâ etik ilkeleri, kişiselleştirilmiş içeriklerin etkileri ve bot hesapların manipülatif rolleri gibi daha soyut konularda ciddi bilgi eksiklikleri yaşadıklarını ortaya koymuştur. Çalışma sonucunda, dijital okuryazarlığın yalnızca teknik becerilerle sınırlı kalmaması; algoritmik düşünme, etik farkındalık ve eleştirel medya kullanımı gibi alanları da kapsayacak biçimde geliştirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu bağlamda üniversite öğrencilerine yönelik kapsamlı dijital okuryazarlık eğitimlerinin hayata geçirilmesi, bilgi kirliliği ve dijital manipülasyonla mücadelede toplumsal direnci artırmak açısından kritik bir öneme sahiptir. Anahtar Kelime: Dijital Okuryazarlık, Sosyal Medya, Algoritma, Sosyal botlar