Sosyal hakların gerçekleştirilebilirliği


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYŞEN SEYMEN ÇAKAR

Danışman: Müslüm Akıncı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Sosyal haklar kısaca, herkesin insan onuruna uygun şekilde yaşamasını güvence altına alan haklardır. Sosyal haklar 19. yüzyılın ikinci yarısında genel kabul görmüş ve ILO'nun kurulmasıyla da evrensel bir boyut kazanmıştır. Sosyal hakların gerçekleştirilmesi, bu hakların bireyler tarafından her hangi bir engelle karşılaşmaksızın kullanılabilmesi olarak anlaşılabilir. Sosyal haklar, gerçekleştirilebilmeleri amacıyla devlete hem pozitif, hem de negatif yükümlülükler yüklemektedir. Bu yükümlülüklerden en önemlisi ise, sosyal hakların ihlali durumunda etkin bir yargılama yapılması yükümlülüğüdür. Gerçekte aynı anlama gelmemekle birlikte, sosyal hakların gerçekleştirilebilirliği denildiğinde akla ilk gelen, yargılanabilirliktir. Pek çok yazar sosyal hakları, kaynak gerektirdiğinden bahisle yargılanamaz nitelikte haklar olarak kabul etmektedir. Bazı anayasalarda da, sosyal hakların devletin mali gücü oranında gerçekleştirilebileceği vurgulanarak sosyal haklar program hükümler şeklinde düzenlenmektedir. Oysa ki, günümüzde negatif veya pozitif karakterli olmasına bakılmaksızın hemen her hak türünün devletin kaynak kullanmasını gerektirdiği ortadadır. İnsan haklarının bütünlüğü ve birbirine bağlılığı ilkesi de negatif-pozitif hak ayrımını reddetmektedir. Ekonomik ve sosyal hakların yargılanabilirliği hakkındaki tartışmanın, eski ve klişeleşmiş bir tartışma olduğu söylenebilir. Sosyal ve ekonomik haklar, Ekonomik Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi, Afrika İnsan Hakları Komisyonu, Amerikalılar Arası İnsan Hakları Komisyonu, Amerikalılar Arası İnsan Hakları Mahkemesi, Avrupa Sosyal Haklar Komitesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi gibi uluslararası ve bölgesel kuruluşlar ve pek çok ulusal mahkemeler önünde dava edilebilir olduğu gibi bu hakların yargılanamaz nitelikte oldukları iddialarının herhangi bir güvenilirliği olmadığından bu iddiaları sürdürmek giderek zorlaşmaktadır.