MULTİPL SKLEROZ HASTALARINDA  TERİFLUNAMİD  TEDAVİSİNİN PERİFERİK SİNİR SİSTEMİNE ETKİLERİ; KLİNİK VE ELEKTROFİZYOLOJİK DEĞERLENDİRME

HANDAN GÜNGÖR

MULTİPL SKLEROZ HASTALARINDA TERİFLUNAMİD TEDAVİSİNİN PERİFERİK SİNİR SİSTEMİNE ETKİLERİ; KLİNİK VE ELEKTROFİZYOLOJİK DEĞERLENDİRME

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HANDAN GÜNGÖR

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): SERAP MÜLAYİM

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Multipl skleroz (MS) en çok genç erişkinleri etkileyen inflamasyon, demiyelinizasyon ve aksonal dejenerasyon ile karakterize otoimmün kronik bir santral sinir sistemi (SSS) hastalığıdır. MS hastalığının kesin kür sağlayan bir tedavisi bulunmamaktadır. Teriflunamid , FDA tarafından 2012 yılında multipl skleroz tedavisinde kullanımı onaylanan oral ajandır. Teriflunamid etkinliğinin araştırıldığı çalışmalarda olgularda ilaca bağlı periferal nöropati yan etkisi gözlenmiştir. Bu çalışmada 2014 yılında Türkiye Sağlık Bakanlığı tarafından MS hastalarının tedavisinde kullanımı onaylanan oral ajan Teriflunamid' in periferik sinir sistemi üzerine etkilerinin elektrodiyagnostik ve klinik değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya, 18 -60 yaş arası, 60 MS Teriflunamid tedavisi alan hasta dahil edildi.Olgularda iki ayrı zamanda(en az 90 gün fark olmak üzere) , modifiye NDS, MNSI muayene , MNSI anket ve sinir ileti çalışmaları yapıldı. İki ayrı zamanda tekrarlanan modifiye NDS, MNSI muayene, MNSI anket ve sinir ileti ölçümlerinin kontrol değerlendirme sonuçları ilk değerlendirme sonuçları ile karşılaştırıldı. MS hastalarında Teriflunamid tedavisinin kısa süre içerisinde periferal sinir sistemi üzerine etkisi klinik ve elektrofizyolojik testler ile araştırmış olduk. Çalışmamızda ayrıca terifunamid tedavisi süresi ile modifiye NDS, MNSI muayene, MNSI anketi, sinir ileti ölçümleri arasındaki ilişki nonparametrik korelasyon testi ile değerlendirildi. Teriflunamid tedavisi alan MS hastalarında sinir ileti ölçümlerinde periferal nöropati bulguları polinöropati, mononöropati ile uyumlu olan hasta oranı tespit edildi. Çalışmamızda Teriflunamid tedavisi alan hastaların iki ayrı zamanda tekrarlanan modifiye NDS, MNSI muayene, MNSI anket ve sinir ileti ölçümlerinin kontrol değerlendirme sonuçları neticesinde sonucunda periferal nöropatinin gelişiminin duysal sinir amplitüd , distal latans ve ileti hızlarının ılımlı düzeyde bozulmayla başladığı gösterilmiştir. MNSI anket kontrol değerlendirmesinde ortalamaya bakıldığında ilk değerlendirmeye göre anlamlı skor artışı gözlenmekle birlikte MS hastalarında nonspesifik duysal semptomlar sık olabileceğinden yanlış olarak bulgular periferal nöropatiye atfedilebileceği düşünüldü. Hastaların NDS ve MNSI muayene ilk değerlendirme skoru ile kontrol değerlendirme skorunda istatiksel olarak anlamlı bir fark saptanmadı.(P>0,05). MNSI anket ilk değerlendirme ve kontrol sırasındaki değerleri aradaki fark istatistiksel olarak ileri düzeyde anlamlıydı(p:0,001). Duysal sinir ileti kontrol değerlendirmesinde birinci değerlendirmeye göre istatiksel açıdan en belirgin ortalama latans uzamasının Median sinirde olduğu gözlendi(p:0,002). Bunun yanı sıra istatiksel olarak anlamlı düzeyde ulnar sinirin ortalama distal latansında artış ve ulnar sinirin ortalama amplitüdünde azalış olduğu gözlendi(sırasıyla; p:0,011, p:0,049). Diğer ortalama duysal sinir yanıt değerlerinde, motor sinir yanıt amplitüd, distal latans, ileti hızlarında nöropati lehine istatiksel anlamlılık saptanmadı(p>0,05). Çalışmamızda nonparametrik korelasyonda hastaların ilaç kullanım süresi ile duysal ve motor sinir ileti değerleri arasında , N. Medianus duysal ve motor sinir değerlerinde daha belirgin olmak üzere nöropati lehine anlamlı ilişki gözlenmiştir. İlaç kullanım süresi ile N. Medianus duysal yanıt ileti hızı ve amplitüdü arasında negatif yönlü yüksek düzeyde anlamlı ilişki saptandı( sırasıyla; p: 0,002, p:0,007). N. Medianus duysal yanıt latansı ile ilaç kullanım süresi arasında pozitif yönlü yüksek düzeyde anlamlı ilişki saptandı( p: 0,003). N. Ulnaris duysal yanıt amplitüdü ilaç kullanım süresi arasında negatif yönlü anlamlı ilişki saptandı(p:0,024). Motor sinir ileti değerlerinden N. Medianus motor yanıt amplitüdü ile ilaç kullanım süresi arasında negatif yönde istatiksel açıdan yüksek düzeyde anlamlı ilişki saptandı(p:0,006), N. Medianus motor ileti hızı ile ilaç kullanım süresi arasında da negatif yönde istatiksel olarak anlamlı ilişki saptandı(p:0,031). N. Medianus motor distal latansı ile ilaç kullanım süresi arasında pozitif yönde yüksek düzeyde istatiksel açıdan anlamlı ilişki saptandı(p:0,004). N. Ulnaris motor amplitüdü, N. Tibialis motor yanıt amplitüdü ile ilaç kullanım süresi arasında negatif yönde istatiksel açıdan anlamlı ilişki saptandı(sırasıyla; p:0,016, p:0,017). Teriflunamid tedavisi alan MS hastalarının sinir ileti sonuçları Kocaeli Üniversite Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim dalı EMG biriminin referans değerleri baz alınarak periferal nöropati sınıflandırılması yapıldı. Hastaların %14'ünde polinöropati ile uyumlu bulgular(8 hasta) , bunların %8,7'sinde duysal tip PNP(5 hasta), %3,5'inde sensoriomotor PNP(2 hasta), %1,7'sinde motor tip PNP(1 hasta) saptandı ,%7'sinde ise KTS(4 hasta) ile uyumlu saptandı. Hastaların sinir ileti ölçümlerinde ılımlı düzeyde periferal nöropati ile uyumlu sonuçlar elde edildi, hastaların hiçbirinde ağır periferal nöropati ile uyumlu sinir ileti ölçüm gözlenmedi. Multipl skleroz tedavi seçenekleri hızla gelişmektedir, uzun yıllardır kullanılan interferon beta'nın ve glatiremar asetat'ın yerini hastalık seyrini etkileyen yeni tedavi seçenekleri almaktadır. Bu tedavilerin etkinliği ile beraber yan etkileri göz önünde tutulmalıdır. Çalışmamızda teriflunamid tedavisine bağlı periferal nöropati sıklığı diğer çalışmalara kıyasla yüksek saptanmıştır.