Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Kimya, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Kübra Nar
Danışman: Sevinç İlkar Erdağı
Özet:
Alzheimer hastalığı (AH), yaşla birlikte artan görülme sıklığı ve henüz kesin tedavisinin bulunmaması nedeniyle modern tıbbın karşılaştığı en büyük nörodejeneratif hastalıklardan biridir. Kolinerjik hipoteze göre, AH'nin temelinde asetilkolin seviyelerinin azalması yer almakta ve bu bağlamda kolinesteraz (ChE) inhibitörleri semptomların yönetiminde en çok tercih edilen farmakolojik ajanlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Rivastigmin gibi mevcut ilaçlar, karbamat yapılarının çift enzim inhibisyonuna olan uygunluğunu göstermiştir. Öte yandan, steroid yapılar son yıllarda artan şekilde nörokoruyucu özellikleri, düşük toksisiteleri ve kan-beyin bariyerini geçebilme yetenekleriyle dikkat çekmektedir. Bu doğrultuda, hem güçlü kolinesteraz inhibitörleri olan karbamatlar hem de nöroaktif steroidlerden biri olan dehidroepiandrosteron (DHEA), yeni nesil çift enzim inhibitörlerinin geliştirilmesinde potansiyel yapı taşları olarak değerlendirilmektedir. Bu yüksek lisans tezinde, DHEA temel alınarak 10 adet yeni steroid-karbamat türevi sentezlendi, yapısal karakterizasyonları 1H-NMR, 13C-NMR ve HRMS teknikleriyle doğrulandı. Elde edilen bileşiklerin AChE ve BuChE enzimlerine karşı inhibitör aktiviteleri in vitro Ellman yöntemi ile belirlendi, ADME (emilim, dağılım, metabolizma, atılım) analizleri ile farmakokinetik uygunlukları değerlendirildi. Literatürde daha önce raporlanmamış olan bu yeni bileşiklerin, güçlü enzim inhibisyon profilleri ve ilaç benzerlikleri göz önünde bulundurulduğunda Alzheimer hastalığı tedavisinde etkili ve seçici ajan adayları olabileceği düşünülmektedir. Bu çalışma, steroidal karbamatların nörodejeneratif hastalıklardaki rolüne dair literatüre önemli bir katkı sağlamaktadır.