Cumhuriyet sonrasında inşa edilen endüstri yapılarının mimari değerlendirmesi: Kocaeli örneği (1923-1980)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SENEM MÜŞTAK SEVİNDİK
Danışman: Oya Şenyurt
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Endüstri alanları, içinde barındırdıkları yaşam biçimi ile birlikte kent içerisindeki siyasi, sosyal ve ekonomik ilişkilerin doğrudan yansıdığı önemli bir kent fragmanıdır. Bu alanlarda kurulan mekânsal ilişkiler, kentliler için üretim amaçlarının yanı sıra kent belleğine dair anıları, yaşanmışlıkları ifade eden sosyal, tarihsel ve psikolojik anlamlar içermektedirler. Çağın ihtiyaçlarının değişmesiyle birlikte endüstriyel alanlar, çağdaş üretim teknolojilerinin ihtiyacı olan büyüklük, lojistik ve strüktürel ihtiyaçları karşılamadığında kimi zaman bulundukları yapıları terk etmekte ve yapı atıllaşmakta kimi zaman da ihtiyacı karşılamaya yönelik yeni mekânsal çözümler üretilerek kullanılmaya devam etmektedir. Bu bağlamda, kentsel alanlarda kalan bir dönemin ekonomik, siyasal ve sosyal hayatına, mimari tasarım ve yapı teknolojilerine ışık tutan bu yapıların yok olmadan önce geleceğe kalabilmesi için gündeme getirilmesi önem arz etmektedir. Tez kapsamında, Cumhuriyet Dönemi endüstrileşme süreçlerinin ilk adımlarının atıldığı ve coğrafik konumu, alt yapısı ile endüstrinin gelişmesine elverişli bir alan olması sebebiyle Türkiye'nin sanayi kenti olarak bilinen Kocaeli kenti seçilmiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nun sonlanarak Cumhuriyet'in ilan edildiği 1923 yılından başlayarak 1980 yılına kadar Kocaeli il sınırlarında inşa edilmiş, ülkenin endüstri tarihinde önemli bir yeri olan ve kentli belleğinde yer etmiş endüstriyel yapı ve yerleşkelerin mimari tasarım ve mekânsal organizasyon bağlamlarında incelenmesi hedeflenmiştir. Kocaeli içerisinde belirlenen 16 endüstri tesisi; inşa edildiği yıl aralıklarına göre dört dönemde ele alınmıştır. Bu dönemler içerisinde özgün yapılar; endüstri kuruluşlarının kısa tarihçesinin ardından konumu, işlevi, mimari tasarım süreci ve mekânsal organizasyon ilişkileri, yapısal özellikleri ve inşa süreci, farklı zamanlarda geçirdiği dönüşüm süreçleri ve müdahaleler ile mevcut kullanım durumu kapsamlarında incelenmiş ve sonuç bölümünde yapılar genel olarak bu bağlamlarda kurdukları ilişkiler yönünden değerlendirilmiştir.