Zayıflama amacıyla kullanılan gıda takviyelerinin satışını yapan internet sitelerinin güvenilirliği
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATMA BETÜL KARAMAN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): TUNCAY MÜGE ALVUR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Obezitenin dünya çapında bir problem haline gelmesiyle birlikte, insanların kolay kilo verme yöntemlerine ilgisi gittikçe artmaktadır. Çalışmadaki amacımız, internet üzerinden kolayca ulaşılan, gıda takviyesi adı altında zayıflamayı sağladığı iddia edilen bu ürünlerin satışının yapıldığı internet sitelerini inceleyerek; verilen bilgilerin ne kadar sağlıklı, etkili, gerçekçi ve güvenilir olduklarını ortaya koymaktır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız, 1 Temmuz-31 Ağustos 2016 tarihleri arasında, Türkiye'de tıklanma sıklığına göre en çok kullanılan 5 arama motorunda (google, yandex, yahoo, bing, ask), 'bitkisel zayıflama ilaçları' anahtar kelimesi kullanılarak, ilk 5'er sayfa, toplamda 250 site taranarak yapılmıştır. Siteler incelenirken, ürünün pazarlamasını yapması ve tek ürünün pazarlamasını yapan siteler seçildi ve ürünün tablet şeklinde olmasına dikkat edildi. Çalışmaya sadece Türkçe içerikli siteler dahil edildiğinde, toplamda 35 internet sitesi değerlendirmeye alındı. Sitelerde, Jordan ve Haywood'un tasarladığı, internet sitesi inceleme formundan yararlanılarak oluşturulan sorulara cevap arandı. Bulgular: Sitelerde pazarlanan ürünlerin %65,7'sinde aktif içerik listelenmiş olup, bunların %69,6'sında içerik miktarı ile ilgili bilgi verilmişti. Ürünlerin %22,9'unda içeriğe yönelik etkileri belirtilirken; %91,4'ünde genel etki mekanizmalarından bahsedilmiş, %8,6'sında ise nasıl etki ederek zayıflattığı konusunda bilgi verilmemişti, ancak hiçbirinde etki mekanizmasıyla ilgili bilimsel referans bulunamadı. İncelenen ürünlerde, en sık bulunan içerik yeşil çay olup; incelenen sitelerin içeriğinde sıklık sırasıyla, %34,3'ünde yeşil çay, %22,9'unda C vitamini, %17,1'inde mate, %14,3'ünde meyan kökü bulunmaktaydı. Sitelerin %42,9'unda 'Kronik ilaç kullanımı' ile ilgili uyarı bulunurken, %17,1'inde ilaç 'Kronik ilaç kullanımı' kontraendikasyon olarak belirtilmişti. Ancak sitelerin %11,4'ünde ilaç etkileşimi açıkça belirtilmişti. İncelenen sitelerin %11,4'ünde beklenen kilo kaybı miktarı belirtilmiş olup bunların %25'inde vaat edilen kilo kaybı, makul değerler içerisindeydi. Ürünlerin pazarlanmasında, tüketiciyi cezbetmesini sağlayan sloganlar arasında en sık kullanılanın, sitelerin %65,7'sinde bulunan 'Doğal içerik' olduğu saptandı. İncelenen sitelerin 7(%20) tanesinde ürünün onaylı olduğu iddia edilmiş olup, diğer sitelerde onayla ilgili bilgi belirtilmemişti. Bunların 5'inin(%71,4) Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'ndan, 1'inin(%14,3) Sağlık Bakanlığı'ndan, 1'inin(%14,3) uzmanlar tarafından onaylı olduğu iddia edilmişti. Ancak, tüm ürünler Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'nın Gıda Kontrol Bilgi Sistemi'nden tarandığında, hiçbirinin bakanlık onayında olmadığı görüldü. Sağlık Bakanlığı onay durumu incelemesinde ürününü barkod numarası ve seri numarası gerektiği için ulaşılamadı. Sonuç: Bitkisel ürünlerin marketlerden ve internet yolu ile bile kolayca sağlanabilmeleri, ürünlerin geniş kitleler tarafından yaygın olarak kullanılmasıyla önemli bir sorun haline gelmektedir. Çünkü bitkisel ürünlerin zararsız olduğuna yönelik var olan genel yanlış inanış, bu ürünlerin zararsız olduğuna yönelik reklamlar, kişilerin bu ürünleri bilinçsizce ve yaygın olarak kullanımına neden olmakta ve buna bağlı olarak ortaya çıkan istenmeyen etkileri bildiren olgu raporları da artmaktadır. Bu yüzden, toplum bitkisel ürünlerle ilgili istenmeyen etkilere neden olabileceği konusunda bilinçlendirilmeli, bu tip preparatları kullanmak isteyen kişilerin öncelikle kapsamlı bir sağlık kontrolünden geçirildikten sonra doktor kontrolü altında bu preparatları kullanmaları sağlanmalıdır. Ayrıca bu ürünlerin ilaç olarak değerlendirilip ruhsatlandırılmasının Sağlık Bakanlığı'ndan sağlanması daha yararlı olacaktır. Anahtar kelimeler: Bitkisel zayıflama ilaçları, e-ticaret,