Kastamonu kırsalında yer alan divan (cuma) camilerinin mimari koruma bağlamında incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÖKÇEN GÖKGÖZ GEDİK
Danışman: Emre Kishali
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu doktora tezi, Kastamonu kırsalında yer alan ve Osmanlı dönemindeki divan teşkilatları kapsamında şekillenen divan (Cuma) camilerini mimari koruma ilkeleri bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Söz konusu camiler, yalnızca ibadet yapısı olmanın ötesinde, kırsal yerleşimlerin sosyal ve kültürel organizasyonunun merkezinde yer almakta olup geleneksel mimarinin önemli temsilcileridir. 1871 Vilayet Nizamnamesine göre, Kastamonu kazasında yer alan; Devrekâni, Göl, Akkaya ve Kuzyaka nahiyelerinde tespit edilen 35 cami ayrıntılı biçimde yerinde incelenmiş; her bir yapı için özgünlük, yapısal bütünlük, malzeme kullanımı, mimari detaylar, bozulma durumları, risk unsurları ve geçmiş müdahaleler belgelenmiştir. Araştırmanın temel bileşenlerinden biri, yerinde belgelemeye dayalı olarak hazırlanan yapı envanterlerinin dijital ortama aktarılması ve özgün bir Divan Camileri Dijital Envanterinin oluşturulmasıdır. Bu envanter, akademik çalışmalara olduğu kadar yerel yönetimler ve uygulayıcı kurumlar için de başvuru kaynağı olmayı hedeflemektedir. Tez çalışması süresince, çağdaş koruma kuramlarında önemli bir yere sahip olan değer temelli koruma yaklaşımı ve risk değerlendirme yöntemleri çerçevesinde her bir caminin korunabilirlik durumu analiz edilmiş, sürdürülebilir koruma stratejilerine yönelik öneriler geliştirilmiştir. Bu akademik üretim süreci, sadece belgelemeye ve analiz etmeye yönelik değil, aynı zamanda kamusal farkındalık oluşturmayı hedefleyen katılımcı bir yaklaşımla desteklenmiştir. Bu bağlamda, Kastamonu Üniversitesi ev sahipliğinde "Kaybolan Miras: Divan Camileri" başlıklı bir panel düzenlenmiş; Kastamonu Valiliği, Vakıflar Bölge Müdürlüğü, ilgili kamu kurumları, muhtarlar, imamlar ve üniversiteden akademisyenlerin katılımı sağlanmıştır. Bu panel, yerel paydaşların bilgiye doğrudan erişimini sağlamış ve koruma sürecinde yerel farkındalık ve sahiplenmeyi artırmayı amaçlayan katılımcı koruma yaklaşımının önemli bir çıktısı olmuştur. Sonuç olarak, bu çalışma hem geleneksel kırsal cami mimarisine dair özgün belgelemeler sunmakta hem de kırsal mirasın korunmasına yönelik disiplinler arası bir yaklaşım geliştirerek, Türkiye kırsal miras literatürüne katkı sağlamaktadır.