COVID-19 karantinasının hava kalitesine etkisi: Türkiye örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Çevre Mühendisliği Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGE NUR ÇALIK
Danışman: Şenay Çetin Doğruparmak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ülkeler hızla yayılan ve ölüme sebebiyet verebilen Covid-19 virüsünü kontrol altına almak amacıyla birtakım önlemler almışlardır. Türkiye'de bu önlemler; faaliyetlerin yavaşlatılması/durdurulması, sokağa çıkma kısıtlamalarının getirilmesi, bazı iş yerlerinin kapatılması, endüstriyel üretimin yavaşlatılması/durdurulması şeklindedir. Alınan karantina önlemleri hava kirleticilerinin konsantrasyonları üzerinde de bazı değişimlere sebep olmuştur. Bu nedenle hava kalitesine etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla toplam 93 istasyonda ölçümleri gerçekleştirilen PM10, SO2, NO2, NOX, O3 ve CO hava kirleticilerinin günlük değişimleri "Ulusal Hava Kalitesi Ağı"ndan alınarak veri setleri oluşturulmuş ve konsantrasyonlar hem grafiksel hem de istatistiksel olarak değerlendirilmiştir. İstatistiksel analizlerde IBM SPSS Statistic 22 ve 26 programı kullanılmıştır. THM'lerinin tümünde bulunan toplam 93 istasyonun ortanca değerlerine göre, PM10 konsantrasyonlarında; Kasım 2020'de Kasım 2019'a göre %33'lük azalma meydana gelirken, Aralık 2020 ve Ocak 2021'de bir önceki yılın aynı aylarına göre artışlar meydana gelmiştir. SO2 konsantrasyonlarında ise Kasım, Aralık ve Ocak ayları için bir önceki yılın aynı aylarına göre artışlar olmuştur. NO2 ve NOX konsantrasyonları yine önceki yılın aynı ayı ile karşılaştırıldığında Kasım 2020'de sırasıyla %27, %29, Aralık 2020'de %15, %11 ve Ocak 2021'de ise %13 ve %22 azalmıştır. CO konsantrasyonları, Kasım 2020'de %8 azalmış ancak diğer aylarda artış göstermiştir. O3 konsantrasyonlarında ise Kasım, Aralık ve Ocak ayları için bir önceki yılın aynı aylarına göre artışlar olmuştur. Tüm temiz hava merkezlerinin ana istasyonlarında konsantrasyonların yüksek olduğu ve sınır değer aşımlarının gözlendiği kirleticinin PM10 olduğu tespit edilmiştir. Sokağa çıkma kısıtı olan günler (33 gün) ile sokağa çıkma kısıtı olmayan Kasım 2019 – Ocak 2021 (425 gün) tarih aralığındaki günler için yapılan istatistiksel analiz sonucuna göre, PM10 için 5; SO2 için 3; NOX için 6; NO2 için 6; CO için 1 istasyonda anlamlı bir farklılık olduğu tespit edilmiştir. Buna karşılık O3 kirleticisi için hiçbir istasyonda anlamlı bir farklılık bulunamamıştır. Sokağa çıkma kısıtlamasının olduğu 33 gün ve bir önceki yılın aynı günlerine ait 33 gün için yapılan istatiksel analiz sonucuna göre ise, PM10 için 2; SO2 için 2; NOX için 7; NO2 için 4; CO için 2; O3 için 3 istasyonda anlamlı bir farklılık olduğu tespit edilmiştir. Anlamlı farklılıklar bazı kirleticiler için azalma bazıları için ise artma şeklindedir. Sonuç olarak, Covid-19 nedeniyle uygulanan önlemlerin, ülkenin her noktasında ve her kirletici için olmasa da genel olarak hava kalitesinin iyileştirilmesine özellikle de NOx ve NO2 emisyonlarına doğrudan etki ettiği belirlenmiştir.