Elektriksel anizotropik ortamlarda doğru akım özdirenç verilerinin azimutal ve iki boyutlu analizi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Jeofizik Mühendisliği, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ELNUR GASIMOV

Danışman: Ertan Pekşen

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışması kapsamında Doğru Akım Özdirenç (DAÖ) verilerine etki eden elektriksel anizotropi (EA) etkisi azimutal ve iki boyutlu modellendi. Azimutal özdirenç araştırmaları, uzun zamandır jeofizikçiler tarafından jeolojik ve hidrojeolojik sorunların çözümünde kullanılmaktadır. Bu çalışma kapsamında EA parametreleri üzerinden, fayın eğim ve doğrultu açısını kestirmek için bir metodoloji geliştirildi. Azimutal kare elektrot dizilimi ile toplanan veri kümesine Genelleştirilmiş Regresyon Sinir Ağları (GRSA) ve SVD tabanlı sönümlü en küçük kareler (EKK) yöntemleri ile ters çözüm algoritmaları geliştirildi. Algoritmaların performansı gürültülü ve gürültüsüz yapay veri kümeleri ile test edildi. Teorik çalışmanın ardından laboratuvarda tipli modeller üzerinde yöntem test edildi. Laboratuvar ölçümlerinin ardından çalışma saha verisi ile tamamlandı. Saha çalışmaları, Türkiye'de iki farklı konumda, Çilimli ve Hendek aktif fay hatları üzerinde gerçekleştirildi. Çalışma öncesi fay konumunu belirlemek için Elektrik Özdirenç Tomografi (ERT) yöntemi kullanıldı. Saha verilerine GRSA ve EKK ters çözümü uygulandı. Ters çözüm sonuçları ERT ve çalışma alanında kazılan hendek kazısı verileri ile karşılaştırıldı. Teorik, laboratuvar ve gerçek saha verilerine uygulanan GRSA ve EKK ters çözüm sonuçlarına dayanarak yöntemin uygulanabilirliği ortaya konuldu. Tez çalışması devamında, Schlumberger elektrot dizilimi ile toplanmış Düşey Elektrik Sondajı (DES) verilerinin izotropik (tekdüze) ve anizotropik (yön bağımlı) 2B modellemesi ve yorumlanması da gerçekleştirildi. İlk olarak sunulan yöntem yapay modelleme ile test edildi. Önerilen yaklaşım, gerçek saha verisine uygulanarak daha ayrıntılı olarak incelendi. EA parametreleri, 1B DES verileri üzerinden Parçacık Sürü Optimizasyonu (PSO) yöntemi kullanılarak tahmin edildi. Bu parametreler kullanılarak, Anizotropik Derinlik Düzeltmesi (ADD) uygulandı ve DES eğrileri oluşturularak analiz edildi. Hem izotropik hem de anizotropik veri kümesine 2B ters çözüm uygulandı. 2B ADD yapılmış ters çözüm sonucu, litolojik verilere daha yakın uyum göstererek yöntemin etkinliğini doğruladı. Sonuç olarak, DES verilerinden EA etkisini ortadan kaldırmak ve bu veri kümelerine 2B ters çözüm uygulamak, yeraltı yapısının yorumlanmasının doğruluğunu artırmaktadır.