Yapay zekâ sistemlerinin tıbbi görüntüleme alanında kullanımında etik: Radyoloji uzmanlarının görüş ve tutumları
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEÇİL ÖZÇİFTÇİ
Danışman: Aslıhan Akpınar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Amaç: Yapay zekâ denildiğinde, genellikle insana benzer anatomiye sahip robotik varlıklar akla gelmektedir. Ancak yapay zekâ kavramı robotik araçların ötesinde, çok daha çeşitli alanlarda gelişim göstermektedir. Günümüzde yapay zekâ sistemleri kişisel elektronik cihazlarımızda, kamu hizmetlerinde ve kurumsal uygulama alanlarında karşımıza çıkarak hayatımızı kolaylaştırmaktadır. Bu alanlardan biri de tıpta yapay zekâ sistemlerinin kullanımıdır. Yapay zekânın hastalıkların tanı, teşhis ve tedavisinde kullanımı heyecan verici olsa da tıbbın geleneksel Hipokratik anlayışına uygun olarak "önce zarar verme" ilkesine bağlı kalması büyük önem taşımaktadır. Yapay zekâ sistemlerinin tıbbi süreçlere entegre olması, diğer bilim dallarından daha kritik şekilde etik ve ahlâki bileşenlerin daima dikkate alınmasını gerektirmektedir. Özellikle radyoloji alanında yapay zekâ teknolojileri büyük umut vadetmekte, ancak beraberinde önemli etik zorluklar da getirmektedir. Bu tez çalışmasının amacı, yapay zekâ sistemlerinin tıbbi görüntülemede kullanımına yönelik olarak radyoloji uzmanlarının etik görüş ve tutumlarının incelenmesidir. Yöntem: Tanımlayıcı kesitsel bir araştırma olarak tasarlanan bu çalışmada, radyoloji uzmanlarının yapay zekâ sistemlerinin radyolojiye entegrasyonuna ilişkin etik bakış açılarını incelemek amacıyla Q metodolojisi kullanıldı. Veriler, kartopu örnekleme yöntemi ile seçilen katılımcılardan araştırmacılar tarafından geliştirilen Q dizgesi ölçme aracı ile toplandı. Q dizgesi; güvenirlik, şeffaflık, mahremiyet, zarar vermeme, adalet ve eşitlik, sorumluluk ve verimlilik gibi 7 etik değeri içeren toplam 36 ifadeyle oluşturulmuştur. Dijital ortama aktarılan ve https://ethicsqsort.netlify.app adresinde yayınlanan Q dizgesi, yapay zekâ sistemlerini günlük uygulamalarında kullanan radyoloji uzmanlarının etik değerlere ilişkin bakış açılarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Katılımcılardan, ifadeleri kesinlikle katılmıyorum (-3)'dan kesinlikle katılıyorum (+3) a 6'lı Likert ölçeğinde yerleştirmeleri istendi. Verilerin analizi kişi odaklı faktör analizi ile KADE yazılımı kullanılarak yapıldı. Bulgular: Araştırmaya 41 radyoloji uzmanı katılmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 43 olup, %29'u kadın, %71'i erkektir. Radyologların mesleki deneyim süresi ortalama 10 yıl iken, yapay zekâ sistemlerini kullanma süresi ortalama 4 yıldı. Katılımcıların en çok katıldığı ifade, "Yapay zekâ sistemlerinin ürettiği sonuçların güvenilirliği, tasarımcılar ve radyologların iş birliği ile sağlanabilir", en az katıldıkları ifade ise "Yapay zekâ sistemleri yanlış pozitiflik/negatiflik gibi hatalı sonuçlar veriyorsa durdurulmalıdır" ifadesi olmuştur. Öne çıkan üç ana bakış açısı şöyle gruplanmıştır: (1) Yapay zekâ sistemlerinin kullanımı radyologların karar verme yetkisini azaltmaz, ancak etik ve hukuki bir fikir birliğine v varılması çok önemlidir. (2) Radyolojide yapay zekânın kullanımının gelecekte artacağı ve radyologların mesleki özerkliğinde bir azalma beklenmediği öngörülmektedir. (3) Yapay zekâ sistemlerinin bilimsel ve etik güvenilirliğinin sağlanabileceği düşünülmektedir. Sonuç: Türkiye'de yapay zekâyı günlük tıbbi uygulamalarında kullanan radyoloji uzmanlarının ortak bakış açıları incelendiğinde, genel olarak olumlu bir yaklaşıma sahip oldukları gözlemlendi. Radyoloji uzmanları, etik zorluklara rağmen, yapay zekâ sistemlerinin güvenilirliğinin iş birliği yoluyla artırılabileceğine ve kendi karar verme yetkilerinin korunacağına inanmaktadır. Bu tezde ilk olarak, yapay zekânın radyolojik görüntülemede kullanımının etik boyutunu araştırmada kullanılabilecek bir Q dizgesi geliştirilmiştir. İkinci olarak, yapay zekânın radyolojide kullanımına ilişkin etik rehberlerin oluşturulmasına katkı sağlamak amacıyla, radyoloji uzmanlarının öncelik verdiği etik konular belirlenmiştir. Sonuçlar disiplinler arası çalışmayla etik ve yasal fikir birliği oluşturmanın ve etkilenen diğer tarafların görüşlerini belirlemenin önemini vurgulamaktadır. Anahtar Kelimeler: Biyotıp etiği, yapay zekâ, radyoloji, tıbbi görüntüleme, Q metodoloji