Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMRE DEMİRTAŞ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Mehtap Özbayraktar
Eş Danışman: Murat Çetin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Mekân ve biyopolitika ilişkisine odaklanan bu çalışmanın motivasyonu: 'insan' ve 'insan olmayan' varlıkların teşebbüsleştirilmesinde mekânın rolünü görünür kılmak ve kuramsal açıdan tartışmaya açmaktır. Bu doğrultuda, öncelikle yaşamın kaynağı olan üretken kuvvetleri kontrol eden, bastıran ve yönlendiren politikaların izi sürülmektedir. 'Oluş' ve 'kontrol' parantezlerinde yürütülen bu soruşturma, kuramsal altyapısını 'yaşamın kontrolü ve yeniden üretimi'ne dair tüm süreçler hakkında tartışma zemini sunan 'biyopolitika' kavramı aracılığıyla kurmaktadır. Biyopolitika tartışmaları Foucault ekseninde 'insanın ekonomikleştirilmesi' (homo economicus); Haraway ekseninde 'teşebbüsleştirilmiş doğa (nature enterprised-up)' söylemleri etrafında bedenleşirken bu iki kavram çifti tüm varlıkları kapsayacak şekilde 'yaşamın teşebbüsleştirilmesi' olarak adlandırılmıştır. Araştırmalar sonucunda biyopolitik yönetimselliğin temel bileşenleri 'fiziki/epistemolojik konumlandırma' ve 'performans' olarak belirlenmiştir. Tartışmanın mimarlık alanına tercümesi 'performans-program' eşleniğinde gerçekleşmektedir. Biyoiktidarın işleyişini belirleyen 'performans biçimleri' ile mekânın işleyişini (diyagram) belirleyen 'program' arasındaki ilişki çeşitli örnekler aracılığıyla açımlanmaktadır. Yapılan incelemelerde varlıkların 'performans'larını belirleyen üç majör 'program' ortaya çıkmıştır. Bunlar 'koşullama', 'imal etme' ve 'teşhir etme'dir. İnsan ve insan olmayanın kontrol edilerek yeniden üretilmesinde etkin olan bu üç program üç 'analojik model' aracılığıyla incelenmektedir: Bunlar 'laboratuvar', 'fabrika' ve 'müze'dir. Bu üç model aracılığıyla, insanın performatif bir özne olarak konumlandırıldığı ve edimlerinin koşullandığı mekânlar ile; insan olmayanın performatif bir nesne olarak konumlandırıldığı, imal edildiği ve teşhir edildiği mekânlar arasındaki bağlantılar çözümlenmektedir. Tezin bu araştırma sahasından elde edilen bulgulara göre varlıklar 'koşullandıkça' mekân laboratuvarlaşmakta; varlıklar 'imal edildikçe' mekân fabrikalaşmakta; varlıklar 'teşhir edildikçe' mekân müzeleşmektedir. Çalışmanın nihayetinde mekânın üç temel biyopolitik özelliği olan 'laboratuvarlaşma', 'fabrikalaşma' ve 'müzeleşme'ye direnen, türler/cinsler/sınıflar arasında inşa edilmiş sınırlarla didişen bir mekân kültürünün olanakları üzerine ipuçları verilmektedir.