Çeşitli gıdalarda shiga toksin üreten Escherichia coli (STEC) serotiplerinin ve bazı gıda patojenlerinin prevalansının araştırılması

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ADEM SOYCAN

Danışman: Devrim Dündar

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Gıda kaynaklı hastalıklar toplum sağlığı açısından önemli bir tehdit oluşturmaktadır. Bu hastalıklara, Escherichia coli, Salmonella spp., Shigella spp., Listeria monocytogenes ve Staphylococcus aureus gibi patojen mikroorganizmalar neden olabilmektedir. Shiga toksin üreten Escherichia coli (STEC) suşları, özellikle O157 serotipi ile ilişkilendirilmekle birlikte, O157 dışı STEC serotipleri de giderek artan bir halk sağlığı riski oluşturmaktadır. Türk Gıda Kodeksi büyük ölçüde E. coli O157:H7 serotipine odaklanmakta, diğer serotiplerin ise yalnızca yeşil filizlerde incelenmesi nedeniyle yaygınlıklarına dair veriler sınırlı kalmaktadır. Bu çalışma, Kocaeli ilinde satışa sunulan çiğ hayvansal ve bitkisel gıdalarda O157 ve O157 dışı STEC (O103, O45, O121, O26, O104, O111 ve O145) serotiplerinin varlığını araştırmayı ve diğer önemli bakteriyel patojenlerin yaygınlığını belirlemeyi amaçlamaktadır. Yöntem: Toplam 220 gıda numunesi (sığır eti, tavuk eti, balık eti, yeşil filizler ve çiğ süt) analiz edilmiştir. Numuneler soğuk zincir koşullarında laboratuvara taşınmış ve analiz edilmiştir. STEC tespiti için ön zenginleştirme ve ardından qPCR analizi yapılmıştır. Şüpheli koloniler seçici besiyerlerine ekildikten sonra stx1, stx2 ve eae genlerinin varlığı qPCR ile analiz edilmiştir. Pozitif izolatlar serotiplendirilmiş; kültürel yöntemlerle de E. coli, Salmonella spp., Shigella spp., L. monocytogenes ve S. aureus tespiti yapılmıştır. Bulgular: STEC pozitiflik oranı %12,27 olup, en yüksek oran sığır eti (%32,65) ve çiğ süt (%13,33) örneklerinde gözlenmiştir. Tavuk eti, yeşil filizler ve balık eti sırasıyla %7,5, %2,27 ve %2,38 oranında STEC içermektedir. STEC pozitif numunelerin %74,1'inde stx1, %88,9'unda stx2 ve %66,7'sinde eae genleri tespit edilmiştir. En yaygın serotip O103 (%32,6) olup, bunu O157, O45, O121, O26, O104, O111 ve O145 takip etmiştir. Kültürel analizlerde Salmonella spp. %10, L. monocytogenes %0,9, S. aureus %31,81 ve E. coli %59,54 oranında tespit edilirken, Shigella spp. saptanmamıştır. Salmonella en çok çiğ tavuk ve balık etinde, S. aureus ise çiğ süt ve balık etinde görülmüştür. E. coli kontaminasyonu en yüksek çiğ süt ve yeşil filizlerde saptanmıştır. Sonuç: STEC, özellikle O157 dışı serotipleriyle önemli bir halk sağlığı tehdidi oluşturmaktadır. qPCR gibi moleküler yöntemler, kültürel yöntemlere kıyasla daha etkili sonuçlar sağlamaktadır. O104 serotipinin sığır etinde saptanması, bu serotipin bölgedeki yayılımı açısından dikkat çekicidir. Diğer bakteriyel patojenlerin varlığı ise çiğ et ve süt ürünlerinin yüksek kontaminasyon riski taşıdığını göstermektedir. Hijyen koşullarının iyileştirilmesi ve gıda güvenliği önlemlerinin artırılması önerilmektedir.