Bilim merkezlerine düzenek seçimi için çok ölçütlü bir model önerisi


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Endüstri Mühendisliği Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: KEMAL TAHA HÜLAGÜ

Danışman: Alpaslan Fığlalı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bilim merkezi, fen, teknoloji, matematik ve mühendislik öğretmek için etkili yöntemler kullanan bir eğitim tesisi olarak tanımlanabilir. Bu yöntemler temel olarak sergilerin, düzeneklerin, interaktif ekranların ve etkinliklerin kullanımına dayanmaktadır. Literatürde müze sergileri için sergi seçimi, bilim merkezleri için sergi seçimine ilişkin bir model yer almamaktadır. Problem bilimsel olarak ele alındığında temel olarak bir sırt çantası problemi olarak görülmektedir. Seçilecek sergilerin belirli bir amaca/ana temaya uygunluğunun maksimizasyonu ve seçilecek sergilerin öğreticilik düzeyleri ile ilgi çekicilik düzeylerinin maksimizasyonu amaçları birlikte değerlendirildiğinde problem çok ölçütlü bir sırt çantası problemi olarak ortaya çıkmaktadır. Klasik sırt çantası probleminden farklı olarak alan kısıtının yanı sıra toplam satın alma bütçesi ve yıllık işletme giderlerine ilişkin kısıtlar da barındırdığından problem aynı zamanda çok boyutlu bir sırt çantası problemidir. Problem esas olarak çok amaçlı çok boyutlu bir sırt çantası problemi şeklinde ifade edilebilmekle birlikte, modele esneklik sağlaması açısından ek kısıtların konması da gereklidir. Çalışmanın devamında, fayda-maliyet analizine dayalı basit bir çözüm yöntemi de sunulmaktadır. Önerilen bu modelde her sergi için ayrı ayrı fayda-maliyet analizi yapılmakta ve seçim aşamasında kullanılacak bir oran elde edilmektedir. En büyük değere sahip sergi doğal olarak maliyeti düşük, yani satın alma maliyeti, gerektirdiği alan ve işletme maliyeti düşük olan ve fayda değeri yüksek olan yani "Eğiticilik ve Öğreticilik", "Bilim Merkezi Ana Temasına Uygunluk", "İlgi Çekicilik Puanı" düzeyi yüksek olup; olabildiğince çok sayıda bilim alanı ile de ilgisi bulunan sergidir. Seçim sürecinin izleyen adımında satın alma bütçesi, alan veya toplam işletme bütçesi kısıtlarından herhangi birisi dolana kadar oluşan listeden sırayla seçim yapılmaktadır.