Tanburi Laika Karabey ve Tanbur Metot Defterinin Günümüz Türkçesine Çevirisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEVİNÇ DİKİCİ
Danışman: Enver Mete Aslan
Özet:
Bu çalışma, 20. yüzyıl Geleneksel Türk Müziğinin önemli isimlerinden Laika Karabey’in sanat ve düşünce dünyasını; tanbur icracılığı, bestekarlığı, editörlüğü, eğitimci kimliği ve uluslararası temsil çalışmalarını kendi el yazısıyla Osmanlıca yazmış olduğu Tanbur Metot Defteri ve çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Cumhuriyet Dönemi Türk Müziği ortamında yetişen ve Tanburi Cemil Bey’in son öğrencisi olarak kabul edilen Karabey, yanlızca icracı değil; aynı zamanda yazılı kaynak üretimi, dergicilik faaliyetleri ve yazmış olduğu Tanbur Metot Defteri ile pedagojik yaklaşımını alandaki kurumsalaşma sürecine katkı sunarak ortaya koyan çok yönlü sanat figürü olarak bilinmektedir. Yaşadığı döneme kadar neredeyse büyük bir çoğunluğu meşk sistemi ile aktarılan Türk müziği öğretiminin Laika Karabey tarafından yazıya dökülmesi ve metodolojik bir bakış açısıyla kayda geçirme çabası önem arzetmektedir.
Osmanlıca kaleme alınmış olan bu el yazması içerisindeki metinler uluslararası literatür kapsamında analiz edilmiş, teknik hususlar bu bakış açısıyla açıklanmaya çalışılmıştır. Laika Karabey bu çalışmada nota yazımını günümüz sistemi ile kaleme almıştır. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş; Karabey’in Tanbur Metot Defteri, Mûsıki Mecmuası, Türk ve Batı Musikisi Mecmuası, Garplı Gözüyle Türk Musikisi adlı yazdığı kitap ve dönemin sanat dergilerindeki yazıları, doküman incelemesi yoluyla analiz edilmiştir. Ayrıca yurt içi ve yurtdışında gerçekleştirdiği resital ve konferans faaliyetlerine dair veriler incelenerek, sanatçının temsil gücünü ve kültürel aktarım rolünü göstermesi bakımından değerlendirilmiştir.
Laika Karabey’in kendi el yazısıyla Osmanlıca olarak yazmış olduğu Tanbur Metot Defterinin, tanbur sazı için yazılmış diğer tanbur metotları arasında Osmanlıcadan günümüz Türkçesine çevrilen ilk ve tek kadın tanbur metodu olma özelliği taşıdığını belirtmek gerekir. Yalnızca teknik egzersizler içeren bir çalışma olmadığı tespit edilen metodun; mızrap teknikleri, pozisyon geçişleri ile icra teknikleri ilişkisinin sistematik bir biçimde ele alan pedagojik bir kaynak niteliği taşıdığı gözlemlenmiştir. Bu yönüyle de geleneksel meşk pratiğini yazılı metodolojiye dönüştürme çabasını gözler önüne seren Karabey’in, Türk müziği
vi
tanbur eğitimine kalıcı katkı sağlamak amacıyla bu çalışmayı yazdığı düşünülmektedir.
Sonuç olarak Laika Karabey; icra, eğitim, yayıncılık ve kültürel temsil alanlarını bir araya getiren, üretici kimliğiyle Cumhuriyet dönemi Türk müziği tarihine çok yönlü üretimiyle katkı sağlayan hem pedagojik hem de icra geleneğini yazılı kültüre aktarması bakımından önemli bir kadın figür olarak değerlendirilmesi gerekliliği önem kazanmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Laika Karabey, Metot, Tanbur, Türk Müziği