Formaldehit ile apoptozis ve oksidatif strese indüklenen sıçan hippocampuslerinde Arbutus Unedo l. özütünün etkilerinin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHTAP ERDOĞAN
Danışman: Tuncay Çolak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Formaldehit (FA), tıbbi laboratuvarlarda kadavra, doku, hücre tespit ve tahnitinde kullanılan temel kimyasal maddedir. FA; protein, DNA, RNA ve doymamış yağ asitleri ile birleşerek toksik etki oluşturmaktadır. FA insan vücudunda başta sinir sistemi olmak üzere pekçok sistemi olumsuz etkilemektedir. FA; hippocampus üzerinde nörotoksik etkiler oluşturarak öğrenme ve hafıza fonksiyonları etkilemektedir. Ericaceae familyasından olan Arbutus Unedo L. (AUL), Akdeniz ülkelerinde yaygın şekilde yetişen meyveli bir bitkidir. AUL meyve ve yapraklarında yüksek antioksidanlar ihtiva ettiği için bazı toplumlarda gıda ve tıbbi amaçlı kullanımları rapor edilmiştir. AUL'den elde edilen farklı özütler ile yapılan araştırmalarla AUL'un antioksidan, antienflamatuar, antibiyotik, antifungal, antiparazitik, antiagregan, antidiyabetik, antihipertansif, antitümoral ve spazmolitik etkilere sahip olduğu tespit edilmiştir. Çalışmamızda yüksek doz FA inhalasyonuna maruz bırakılan sıçanlarda Arbutus unedo L. Ekstratı/Özütü (AUE) içeriğindeki antioksidan oranlarından dolayı hippocampus üzerinde oksidatif stresi ve apoptotik hücre ölümünü azaltabileceğini stereolojik ve biyokimyasal parametrelerle göstermeyi amaçladık. Yöntem: Çalışmamızda; 36 adet Wistar-Albino cinsi dişi sıçan kullanılmıştır. Deneye başlamadan önce AUE mevsiminde toplanan AUL meyvelerinden uygun yöntemler ile elde edilmiştir. Elde edilen ekstratın HPLC (High Performance Liquid Chromatography) analizi yapılarak deneye başlanmıştır. Sıçanlar rastgele seçilerek her grupta 9'ar adet olmak üzere toplam 4 gruba ayrılmıştır. Kontrol Grubu (KG) sıçanlara deney süresince normal hava verilmiştir. Deney Grubu (DG) ve Formaldehit Grubu (FG) sıçanlara günlük oral gavaj ile 20 mg/kg AUE ve 10 ppm FA inhalasyon yöntemi ile uygulanmıştır. Sham Grubu (SG) sıçanlara günlük 10mg/kg AUE oral gavaj ile uygulanmıştır. Uygulamalar günde 4 saat, haftanın beş günü olmak üzere totalde 5 hafta boyunca tekrar edilmiştir. Deney sonunda sıçanlar, kan örnekleri alındıktan sonra derin aneztezi altında dekapitasyon yöntemi ile sakrifiye edilmiştir. Sonrasında hayvanların cerebral hemisferleri çıkarılmıştır. İmmünohistokimyasal değerlendirme için beyin dokusunun ilgili bölümünde (hippocampus CA3), Kaspaz-3(Caspase-3) metodu ile apoptotik hücre sayı indeksine bakılmıştır. Biyokimyasal analizlerde, serumda BDNF (Beyin Türevli Nörotrofik Faktör Protein), MDA (Malondialdehit), NO (Nitrik Oksit) ve GSH (Glutatyon) değerleri incelenmiştir. Bulgular: Deneyimizde FA'e maruz kalan sıçanların ağırlık oranlarında diğer gruplara oranla anlamlı bir fark bulunmamıştır. (p>0,05) Gruplar arası karşılaştırmalarda, MDA, NO ve H-score değerlerinde anlamlı bir farklılık bulunmuş (p 0,05, p>0,05) İmmünohitokimyasal Kaspaz-3 değerlendirmelerinde deney grubundaki hücre oranı sham ve kontrol grubuna göre farklılık gösterse de deney ve sham gruplarındaki apoptoz hücre oranında azalama belirlenmiştir. Sham grubunun MDA değerleri hem deney hem de FA gruplarından anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p<0,05, p<0,05). Grupların ortalama MDA değerleri incelendiğinde; en düşük MDA değeri Sham grubunda olduğu belirlenmiştir. AUE uygulanan gruplarda ortalama MDA değerlerinin düşme eğilimi gösterdiği gözlemlenmiştir. Deney grubuna uygulanan AUE'nin FA'in oluşturduğu oksidatif stresi azaltma eğiliminde olduğu ancak bu düşüşün anlamlı düzeyde olmadığı bulunmuştur. Sonuç: Araştırma çalışmamızdan elde ettiğimiz sonuçlar ile; apoptotik hücre sayısının en yüksek FA grubunda olması, FA 'in hippocampuste sebep olduğu oksidatif hasara işaret etmektedir. FA grubundaki apoptotik hücre sayısının deney grubuna göre yüksek olması ve sham grubunda ise tüm gruplara oranla en az apoptotik hücre sayısı varlığı AUE'nın cerebral hücre hasarını azalttığı şeklinde yorumlanabilir. BDNF değerlerinin KG ratlarda FA grubu ratlara oranla daha yüksek olması; nöranal ölüme protein düzeyinde ölümün de eşlik ettiği şeklinde yorumlanabilir. BDNF değerinin sham grubunda, FA grubuna göre daha düşük bulunması ise AUE 'nin FA maruziyetine bağlı olarak ortaya çıkan negatif etkileri kısmen düzelttiği şeklinde yorumlanabilir. Anahtar Kelimeler: Formaldehit, Arbutus Unedo L., BDNF, Glutatyon, Hippocampus