İzmit tarihi kent merkezinde ticaretin ve ticaret mekanlarının dönüşümü: İstiklal caddesi örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUĞBA YİNELEK
Danışman: Mehtap Özbayraktar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Anadolu ve İstanbul arasında önemli bir geçiş yolu olan İzmit, bu sebeple pek çok medeniyete de ev sahipliği yapmış; doğal olarak ticari açıdan önemli bir merkez durumuna da gelmiştir. Doğal liman kenti olması, gemi yapımına uygun ortamı, İpek ve Baharat yollarının güzergahında bulunması, İstanbul'a yakınlığı, ulaşım kolaylığı Osmanlı zamanında da İzmit'in ticaret kenti olmasında etkili olmuştur. Bütün bu süreç boyunca üretim-tüketim ilişkilerinin değişmesi, sanayileşme ile kentin önemli ölçüde göç alması, toplum yapısının değişmesi ve ulaşım ağlarının gelişmesi ile kent büyümeye başlamış ve çok merkezli olmuştur. Sanayinin gelişmesi ile artan göç İzmit'in kent yaşantısını büyük ölçüde etkilemiş, hazırlanan kent planlamaları uygulanamamış, kentte gecekondulaşma başlamış, tarihi kent merkezi de değişmiştir. Yukarıda açıklanan sebeplerden dolayı tezde İzmit'teki üretim- tüketim ilişkilerinin değişimi ve dönüşümünün İzmit tarihi kent merkezindeki ticareti ve ticaret mekanlarını nasıl dönüştürdüğünün incelenmesi, ortaya çıkarılması ve bu yolla geleceğe aktarılması amaçlanmaktadır. Tez çalışması kapsamında incelenmek üzere, İzmit'in dört önemli ana ticaret caddesinden ve üretim-tüketim yerlerinden biri olan İstiklal Caddesi ele alınmıştır. Çalışma beş aşamadan oluşmaktadır: Literatür taraması, konu ile ilgili yazılmış kitaplar, eski haritalar, gazete yazılarının incelenmesi; bellek-mekan anketi; mevcut durum tespiti; ticaret dönüşümünün incelenmesi için apartmanların seçimi; elde edilen apartmanlar üzerinden caddenin ticari dönüşümünün analizi. Tarihi belgelerde İstiklal Caddesi'nde 1923 öncesi cami, fabrika, konut, otel, fırın ve dükkanların bulunduğu ancak çıkan yangın sonucu bunların yok olduğu; 1923-1930 yıllarından 1970'li yıllara kadar üretime dayalı ticaretin ve mekanlarının devam ettiği ancak 1970 yılından sonra üretime dayalı ticaretin yerini Türkiye'nin başka yerlerinde üretilen mallara yönelik ticaret mekanlarına bıraktığı anlaşılmaktadır. Bellek mekan anketi üzerinden İzmit İstiklal Caddesi'nin ticaret ve tarihsel geçmişine yönelik yapılan anket çalışmasına katılanların görüşleri de literatür taraması sonucu elde edilen verilerle İstiklal Caddesi'nin ticari dönüşümünü destekler niteliktedir. Cadde üzerinde ticaret türlerinden en çok giyim ve aksesuar sektörüne ait dükkanların bulunduğu; ticari faaliyetlerin artmasıyla mekanların da değişim geçirdiği; caddede ulusal ve uluslararası düzeyde firmaların arttığı; zamanla konut işlevine sahip binaların büro işlevine dönüştüğü ve zemin kat dükkan kullanımının devam ettiği; en yoğun değişim olarak görülen zemin kat dükkan vitrini değişimi ile caddedeki ticaretin değişime uğradığı, ulusal ve uluslararası düzeyde firmaların gelmesiyle daha büyük vitrinlerin caddede yer aldığı görülmektedir. Daha sonraki araştırmalarda İzmit'in diğer önemli ticaret caddeleri olan Hürriyet Caddesi, Fethiye Caddesi ve İnönü Caddelerinin ticareti ve ticaret mekanlarının da incelenmesi İzmit çekirdek kent merkezindeki ticaretin ve ticaret mekanlarının dönüşümünün bütüncül olarak ortaya konması açısından önerilmektedir.