Aktif izlem ile takip edilen lokalize prostat kanserli hastalarda 5 alfa redüktaz inhibitörlerinin prognoza etkisi

TAYYAR ALP ÖZKAN

Aktif izlem ile takip edilen lokalize prostat kanserli hastalarda 5 alfa redüktaz inhibitörlerinin prognoza etkisi

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Cerrahi Tıp Bilimleri, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2011

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TAYYAR ALP ÖZKAN

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ÖZDAL DİLLİOĞLUGİL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Giriş:Prostat spesifik antijenin 90'larda kullanıma girmesi ile prostat adenocarcinoma (PCa) tanısı alan hasta sıklığı büyük oranda artmıştır. Lokalize PCa'lı hastalarda radyoterapi ve radikal prostatektomi dışında ayrıca aktif izlem (AS)'de kılavuzlarda tedavi alternatifleri arasında yerini almıştır. 5-? redüktaz inhibitörleri (5-ARI)'nin hem benign hem de kanserli prostat hücrelerinde apoptosise (programlı hücre ölümü) yol açtıkları bilinmektedir. Bu çalışmada AS hastalarda, 5-ARI'nın patolojik ilerleme üzerine etkilerini araştırmayı amaçladık.Gereç ve Yöntem:Şubat 2002 ?Nisan 2011 tarihleri arasında Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Üroloji Kliniğinde, lokalize PCa tanısı ile AS (PSA?15 ng/ml, PSAD?0,20, ?cT2c, Gleason toplamı?3+3, kanserli örnek sayısı ?3, PCa için tedavi almamış) yapılan 69 hastanın dosyası geriye dönük kayıtlara dayalı olarak değerlendirmeye alındı. Tüm hastalara ilk iki yıl 3 ayda bir PSA kontrolü, 6 ayda bir parmakla rektal muayene (PRM), ikinci yıldan sonra 6 ay aralarla PSA kontrolü yapılmıştır. PSA yüksekliği veya anormal PRM varlığında hemen, aksi takdirde birinci yıl ve üçüncü ve yedinci yıl biyopsi tekrarı yapıldı. Tekrar biyopsilerinin histopatolojik incelemesinde kanser saptanan hastalarda Gleason toplamında, kanser saptanan örnek sayısında veya kanserli örnek kanser yüzdesinde artış olması patolojik ilerleme kabul edildi.İstatistiksel analizde sürekli değişkenler için t testi ve Wilcoxon rank-sum testi kullanıldı. Kategorik değişkenler için x2 testi kullanıldı. Patolojik ilerleme olması veya definitif tedavi uygulanmasına kadar geçen sürenin değerlendirilmesin Kaplan-Meier yöntemi, gruplar arası karşılaştırmalar ise Log-rank testi ile yapıldı.Patolojik ilerlemeyi öngörüde kullanılabilecek bağımsız faktörler, Cox proportional hazard metodu kullanılarak tek değişkenli ve çok değişkenli analiz yöntemleri ile değerlendirildi. Yapılan diğer tüm testlerde p değeri <0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.Bulgular:Çalışmaya dahil edilen 69 hastanın yaş ortalaması 67±7,8 takip süresi ortalama 31,7±18,2 , ortanca 26 (IQR:18-42) ay idi. 5-ARI kullanan %42 (29/69) hastanın 5-ARI kullanım süresi ortalama 34,4±16,7, ortanca 39 (IQR:23-45) ay idi. 5-ARI kullanmayan %58 (40/69) hastanın takip süresi ortalama 27,8±18,2 ortanca 23,5 (IQR:17-37,5) ay idi.Patolojik ilerlemenin %32 (22/69) hastada ortalama 28,4±11,2 , ortanca 25 (IQR:18-39) ay sonra geliştiği saptandı. Bu ilerleme %86,4 (19/22) hastada ilk, %13,6 (3/22) hastada da sonraki tekrar biyopsilerde saptandı. Patolojik ilerleme izlenmeyen %68 (47/69) hastada takip süresi ortalama 33,2±20,6, ortanca 27 (IQR:18-45) ay idi.28 (%40,6) hastaya ortalama 22,7±12,5 ortanca 19,5 (IQR:14,5-35,5) ay sonra, definitif tedavi seçeneklerinden birisinin (RP veya RT) uygulandığı görüldü. Definitif tedavi uygulanmayan %59,4 (41/69) hastanın takip süresi ortanca 39 (IQR:23-46) ay idi. %5,8 (4/69) hastanın, ortalama 23±4,9 (17-27) ay takip sonrası PCa dışında nedenlerle öldüğü, hastaların hiçbirinin PCa'ya bağlı olarak ölmediği saptandı.5-ARI kullanan hastaların %34,5'inde (10/29), 5-ARI kullanmayan hastaların ise %30'unda (12/40) patolojik ilerleme görüldü (p=0,693). Patolojik ilerleme olan 5-ARI kullanan hastalarda, takip süresi ortalama 30,4±11 ay, kullanmayan hastalarda takip süresi ortalama 26,8±11,5 idi (Log-rank p=0,4151).5-ARI kullanmayan hastaların %47,5'ine (19/40), 5-ARI kullananların %31'ine (9/29) definif tedavi uygulandı. Hastalara definitif tedavi uygulama süresi 5-ARI kullanımına göre değerlendirildiğinde, bu tedavinin 5-ARI kullanmayanlarda istatistiksel anlamlı olarak daha erken dönemde yapıldığı tespit edildi (Log-rank p=0,0342). Kendi istekleri ile tedavi uygulanan hastalar değerlendirme dışı bırakıldığında (bu hastaların hiçbiri 5-ARI kullanmıyordu), istatistiksel anlamlı olan farklılık ortadan kalkmaktadır (Log-rank p=0,276). Definitif tedaviye kadar geçen takip süresi, 5-ARI kullananlarda ortanca 24 (IQR:20-39), 5 ARI kullanmayanlarda ortanca 17 (IQR:9-32) ay idi (p=0,0386).Tek değişkenli analizde yaş, eşlik eden hastalık, klinik evre, 5-ARI kullanımı, PSAD, başlangıç prostat hacmi, başlangıç PSA değeri, pozitif örnek sayısının patolojik ilerlemeye etkisi saptanmadı. AS yapılan hastalarda patolojik ilerlemeye etkisi olabilecek bağımsız faktörleri saptayabilmek için yaş, ilk biyopside saptanan kanserli örnek sayısı, ve 5-ARI ile çok değişkenli analiz yapıldı. Oluşturulan modele alınan değişkenlerden yaş patolojik ilerleme ile ilişkiliyken (p=0,017), 5-ARI kullanmamanın patolojik ilerlemeyle ilişkisi saptanamadı (p=0,148). Biyopside saptanan kanserli örnek sayısı ise patolojik ilerlemeye etkisi en fazla olan bağımsız değişkendi ( p=0,029). Tekrar biyopside 5-ARI kullanan hastaların %10,3'ünde (3/29), kullanmayan hastaların %2,5'inde (1/40) Gleason toplamı 8-10 PCa saptandı (p=0,169).Sonuç:Çalışmamızda patolojik ilerleme yüksek oranda ilk biyopside saptandı. Bu hastalara erken dönem biyopsi tekrarı yapılması ile tanın kesinliği teyit edilmelidir. AS'de başlangıçta kanserli örnek sayısı (2'den fazla olması) patolojik ilerleme için en önemli risk faktörüdür. Bu nedenle biyopsilerinde 2'den fazla kanserli örnek bulunan hastalara AS önerilmemelidir. Çalışmamızda 5-ARI, ortalama 24 ay kullanımda patolojik ilerlemeyi azaltmada fayda sağlamamaktadır. Bu konudaki bilginin doğrulanması için daha uzun süreli, prospektif, randomize, kontrollü çalışmalara ihtiyaç bulunmaktadır.