AFGANİSTAN İLE İNGİLİZ DOĞU HİNDİSTAN ŞİRKETİ ARASINDAKİ TİCARİ İLİŞKİLER
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AHMAD SUBAT AHADYAR
Danışman: Mehmet Emin Yardımcı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı İngiliz Doğu Hindistan şirketinin Afganistan'daki faaliyetlerini incelemek ve Afganistan'ın iktisadi ve sosyal tarihini analiz etmektir. Sanayi devrimi sonrasında merkez ve çevre ilişkisinin tahlili konusunda, sömürgecilik ekseninde benzer uygulamalara Afganistan ekseninde de şahit olmaktayız. XVIII. yüzyıl ve XIX. Yüzyılın başı, İngilizlerin Hindistan üzerindeki hakimiyetini sürdürmek ve Afganistan'ın geliştirdiği coğrafyayı Ruslara karşı dengelemek için verdiği mücadeleler sonucunda 1839-1842, 1878-1880 ve 1919 yıllarında İngilizler ile Afganlar arasında üç savaş gerçekleşmiştir. Afganistan ile İngiliz Doğu Hindistan Şirketi arası ticari ilişkileri açısından oldukça önemli olan 1. İngiliz-Afgan Savaşı, Britanya İmparatorluğu (Doğu Hindistan Şirketi) ile Afganistan Emirliği arasında 1839 ve 1842 yılları arasındaki gerçekleşti. Afganistan'ı Orta Asya'nın ve dolayısıyla kıta hakimiyetinin anahtarı olarak gören stratejik görüşler mevcuttur. Ancak İngilizler daha önce imparatorluklarının incisi Hindistan'ı korumak için Afganistan'a hâkim olmanın gerekliliğine inanmışlardı. 1838'de Lord Auckland'ın 'Simla Manifestosu' olarak adlandırılan ilanında: Afganistan'da İngiliz yanlısı bir hükümetin imparatorluğun refahı için gerekli olduğunu savundu. 1838'de İngilizler Afganistan'ı işgal etti. Doğu Hindistan Şirketi İngiliz sömürge kurumu niteliğinde idi. İngilizler 1842'de geri çekilirken, Dost Muhammad Khan Barakzai [1793-1863] İngiliz himayesini kabul etmek durumunda kaldı. İngiliz Doğu Hindistan Şirketi, Portekiz ve İspanya'nın tekelinde olan Uzak Doğu ve Hindistan'daki baharat ticaretinden pay almak üzere 31 Aralık 1600'de İngiliz tüccarlar tarafından kraliyet tüzüğü ile kurulmuş ve zamanla dünyanın en büyük ticaret kuruluşlarından biri haline gelmiştir. Hindistan ve İngiltere ticari ilişkileri modern zamanlara kadar devam etmiştir. Bilhassa pamuk üretiminin artması ve Hindistan'ın İngiliz kolonilerindeki üretim fazlalığı nedeniyle gelişen tekstil sanayii oldukça etkindir. Hindistan'dan büyük kervanlarla getirilen şeker ve tekstil gibi mamul mallar karşılığında Afganistan'dan başta kurutulmuş meyve ve sebzeler olmak üzere çeşitli hammaddeler pazarlara sevk edilmiştir.