ÖLÜ GÖMME UYGULAMALARI ÜZERİNDEN BİR YERLEŞİMİ TANIMAK; BATHONEA
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NURAY BAŞARAN
Danışman: Şengül Aydıngün
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bathonea yerleşimi, İstanbul Küçükçekmece Gölü'nün batı kıyısına kalan Firuzköy Yarımadası'nda yer almaktadır. Burada yürütülen arkeolojik kazı çalışmalarında şu ana kadar; liman yapıları, meydanlar, Bazilikal Planlı Yapı, Apsisli Yapı, Martyrium Yapısı, Gümrük Binası ve Sarnıç yapılarına ait mimari kalıntılar ile çok sayıda taşınabilir kültür varlıkları gün yüzüne çıkarılmıştır. Ayrıca çalışmalarda çok sayıda mezar yapısı ve insan iskeletine ulaşılmıştır. Yerleşimde arkeolojik çalışmalarla eş zamanlı olarak gerçekleştirilen antropolojik araştırmalardan çıkan sonuçlar, eldeki tüm verilerin bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmesine imkân sunmuştur. Bu bağlamda Bathonea'nın yerleşim dinamikleri ile sosyal, kültürel, ekonomik ve dini yapısına yönelik önemli bulgulara ulaşılmıştır. Söz konusu bulgular, Bathonea yerleşiminde yaşamış bireylerin sağlık durumları, beslenme alışkanlıkları, çalışma koşulları ve yaşam süreleri gibi farklı parametreler üzerinden, yerleşimin tarihsel gelişim sürecinin kapsamlı bir şekilde incelenmesine imkân sağlamıştır. 2010 yılında başlayan kazı çalışmalarında şu ana kadar ağırlıklı olarak Bizans Dönemi'ne ait mezarlarla karşılaşılmıştır. Geçmişi Neolitik döneme kadar uzanan yerleşimde, ölü gömme uygulamalarının Hristiyanlıkla birlikte Martyrium çevresinde yoğunlaştığı görülmüştür. Martyrium yapısının kuzeyinde, Hristiyanlığı yaymak için verdiği mücadelelerden dolayı Roma yönetimi tarafından cezalandırılarak öldürülen Aziz Theodore Tiron'a ait olduğu düşünülen sembolik bir mezar tespit edilmiş ve azize ait olabileceği değerlendirilen çeşitli arkeolojik bulgular ele geçirilmiştir. Ayrıca yapının batı ve kuzey kısmında mermer zemin üzerinde birbiriyle aynı iki monogram tespit edilmiştir. Bu monogramların çözümlenmesi, yapının Aziz Theodore Tiron adına yapıldığını göstermesi açısından önemli bir kanıt olmuştur. Bazilikal planlı yapıda çok sayıda içinde ilaç kalıntıları tespit edilen unguentariumlar ele geçmiş yine yapıda Trakya Bölgesi'nin bilinen en eski şarap üretim hanesi ortaya çıkarılmıştır. Bazilikal Planlı Yapı ile Martyrium yapısının birbirine olan yakın mesafesi ile çok sayıda unguentariumun varlığı göz önüne alınarak, kentin dini amaçlı bir üretim ve tedavi merkezi olabileceği öngörülmüştür. Yerleşimde bulunan Apsisli Yapı'nın, VI. yüzyılda meydana gelen büyük bir depremde yıkıldığı, sonrasında ise işlevini kaybederek mezarlık olarak kullanıldığı anlaşılmıştır. Bir Ortaçağ yerleşimi olan Bathonea'da Apsisli Yapı kalıntılarının bulunduğu alanda ortaya çıkarılan mezarların, Tunç Çağı'nda karşımıza çıkan güneşin hareketine dayalı ölü gömme uygulamalarına benzer yönlenişte oldukları görülmüştür. Hristiyanlık dininin hâkim olduğu Ortaçağ'da görülen bu yönelimde; güneşin hareketlerini dini olaylarla eşleştiren Hristiyanlık inancının daha çok etkisinin olabileceği düşünülmüştür. Apsisli Yapı mezarları, Martyrium ile birlikte yerleşimin dini yapısını ortaya koyması açısından oldukça önemli bir arkeolojik veri olmuştur. Tüm bu veriler; Bathonea yerleşiminin, Bizans Dönemi'nin önemli bir dini, ticari ve ekonomi merkezi olduğunu göstermiş ve aynı zamanda İstanbul'un Tunç Çağı'na yönelik önemli bilgiler elde edilmesini sağlamıştır.