Geliştirilmiş el bombası patlatma yöntemleri ile akış tipi çizelgeleme problemlerinin çözümü


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Endüstri Mühendisliği Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TURGAY ÖZTÜRK

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Celal Özkale

Eş Danışman: Kasım Baynal

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Günümüz rekabet koşullarında işletmeler varlıklarını ancak müşteri taleplerini zamanında ve en az maliyetle karşılayarak süründürebilirler. Bu nedenle kaynakların verimli kullanılması ve işlerin en iyi şekilde çizelgelenmesi gerekmektedir. Çizelgeleme işlerin hangi kaynakta ne zaman yapılacağının belirlendiği karar sürecidir. Çizelgeleme problemleri farklı sınıflara ayrılmaktadır. Teknik kısıtlar nedeniyle gerçek hayatta çok sayıda uygulaması bulunan permütasyon akış tipi çizelgeleme problemi (PATÇP) yarım asırdan uzun süredir araştırmacıların ilgisini çekmektedir. El Bombası Patlatma Metodu (EBPM) Ahrari ve arkadaşları tarafından el bombalarının patlamalarından esinlenerek geliştirilmiş evrimsel bir algoritmadır. EBPM'yi diğer metasezgisellerden ayıran temel özellik ajan bölgesi yarıçapıdır. Bu özelik sayesinde ajanlar (el bombalarının) birbirine belirli bir mesafeden daha fazla yaklaşması önlenerek çözüm uzayının homojen bir şekilde taranması sağlanır. Bu çalışmada öncelikle EBPM, permütasyon akış tipi çizelgeleme problemlerinin çözümü için uyarlanmış ve ajan bölgesi yarıçapının metot performansına etkisi araştırılmıştır. Daha sonra metodun performansını geliştirmek için bir dizi çalışmalar yapılmış, bu kapsamda Ayrık EBPM (AEBPM) ve yerel arama eklenerek melez AEBPMRYA geliştirilmiştir. Önerilen metotların maksimum tamamlanma zamanı performans ölçütüne göre performansları literatürde kabul görmüş yöntemler ile karşılaştırılmıştır. Sonuç olarak önerilen metasezgisellerin makul sürelerde kabul edilebilir sonuçlara ulaşabildiği ve PATÇP'lerin çözümünde kullanılabileceği görülmüştür.