Askeri koruganlar ve koruma sorunları: Sakarya/Karasu örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZÜHRE AKCAN
Danışman: Emre Kishali
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışması, İkinci Dünya Savaşı'na hazırlık sürecinde Türkiye'nin "aktif tarafsızlık" olarak tanımlanan dış politikasına rağmen, savunma amaçlı inşa ettirdiği ve Çakmak-Çatalca hattının bir uzantısı olarak değerlendirilen Sakarya/Karasu koruganlarını ele almaktadır. Çalışmanın odak noktasını, bu yapıların mimari miras değeri ile karşı karşıya oldukları koruma sorunları oluşturmaktadır. Literatürde sınırlı şekilde yer alan bu yapılar, tarihî ve mimari niteliklerine karşın; çevresel etkiler, erişim zorlukları ve koruma planlarının eksikliği nedeniyle risk altındadır. Çalışma kapsamında, Karasu kıyı hattında tespit edilen sekiz adet korugan yapısı için özgün envanter fişleri hazırlanmış; erişilebilir durumda bulunan dört yapı ise detaylı olarak belgelenerek rölöve ve hasar tespit analizleri gerçekleştirilmiştir. Yapılarda gözlemlenen bozulmalar, sistematik biçimde analiz edilerek hem mevcut fiziksel durumları hem de müdahale gerekliliklerinin aciliyet düzeyleri ortaya konmuştur. Bu veriler ve uluslararası koruma rehberleri ışığında geliştirilen yaklaşım, yalnızca teknik müdahaleleri değil; yapıların toplumsal bellekteki yerini, yerel halkın sahiplenme düzeyini ve kültürel süreklilik açısından taşıdığı değerleri de gözeten bütüncül bir çerçeve sunmaktadır. Çalışma giriş bölümüyle birlikte beş bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde amaç, kapsam ve yöntem açıklanmıştır. İkinci bölümde, İkinci Dünya Savaşı'na kadar uzanan süreçte askeri yapıların tarihsel gelişimi ve Avrupa'daki savunma hatları ele alınmış; ardından ICOMOS'un ICOFORT ve Cádiz belgeleri ışığında koruma ilkeleri ve betonarme yapılardaki bozulmalar değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde, Çakmak ve Çatalca hattı kapsamında Türkiye'nin farklı bölgelerine inşa edilen koruganlar ele alınmıştır. Dördüncü bölümde Karasu koruganlarının tarihî arka planı, gözlem sürecindeki fiziksel değişimleri ve lazer tarama yöntemiyle yapılan hasar tespit analizleri sunulmuştur. Son bölümde ise genel değerlendirme ve önerilere yer verilmiştir.