Kocaeli Arkeoloji Müzesi'nde bulunan pişmiş toprak kandillerin arkeometrik analizlerle değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ARKEOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ASLI KILIÇ

Danışman: Üftade Muşkara

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Aydınlanma amacıyla antik dönemlerde sıklıkla kullanılan pişmiş toprak kandiller arkeolojide stilistik özelliklerinin yanı sıra kontekslerin tarihlendirilmesi için önemli olmuştur. Kandiller tarihlendirilirken tipolojik, stilistik ve görünen hammadde özelliklerine göre sınıflandırılmaktadır. Bu özellikler müzelerdeki kandil katalogları ve önceki çalışmalardaki kandillerle karşılaştırılmakta ve böylece kandiller tarihlendirilmektedir. Özellikle kalıp yapımı kandiller için form ve bezemelerin çeşitli dönemlerde benzerlik göstermesi, arkeolojide kullanılan analoji yöntemi ile tarihlendirmeyi zorlaştırmaktadır. Bu sebeple çalışmada kandillerin hammadde özellikleri ve kimyasal parmak izini belirlemeye yönelik olarak arkeometrik yöntemlerin kullanılması amaçlanmıştır. Çalışmada Kocaeli Arkeoloji Müzesi'nde bulunan pişmiş toprak Arkaik, Hellenistik, Roma ve Bizans Dönemi kandillerinin hamurları tahribatsız analitik yöntemlerden biri olan taşınabilir X-ışını floresans spektrometresi (pXRF) ile element içeriği açısından analiz edilmiştir. Arkeolojik yöntemlerle belirlenen grupların kil özellikleri, katkı maddeleri ve element özellikleri tespit edilmiştir. Böylelikle dönemler arasında yapım teknolojisinde değişiklik olup olmadığının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Ancak oluşan grupların dönemsel dağılımlarının belirlenebilmesi için katkı maddeleri üzerinden yapılan tarihlendirmenin 50 adet kandil analizi ile anlamlı olmayacağı anlaşılmıştır. Ayrıca, müze koleksiyonlarına satın alma yoluyla gelen kandillerin konteks bilgilerinin bulunmaması sonuçların yorumlanmasını zorlaştırmaktadır. Anahtar Kelimeler: Kandil, Pişmiş Toprak, pXRF, Arkeometri, Tahribatsız Yöntemler.