GEÇ OSMANLI DÖNEMİNDE İSTANBUL’A YAPILAN ZORUNLU GÖÇLERİN KENT MEKÂNLARI ÜZERİNDEN İNCELENMESİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Mimarlık ve Tasarım Fakültesi, Mimarlık, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF FATMA SALİHOĞLU
Danışman: Oya Şenyurt
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:19. yüzyılda yaşanan devletlerarası mücadele, siyasi çatışmalar ve savaşlar Dünya'da zorunlu göç dalgalarının ortaya çıkışını artmıştır. Osmanlı Devleti, sadece kaybettiği topraklardaki göçmenlere değil, Türk veya Müslüman olmayan göçmenlere karşı da olumlu bir göç politikası sergilemiştir. Bunun sonucunda Lehler gibi farklı etnik kimliklere mensup çok sayıda kişi Osmanlı topraklarına sığınmıştır. Hedef ve transit ülke konumundaki Osmanlı Devleti'nin başkenti olan İstanbul; ulaşım ağlarındaki istasyon ve limanlarının jeopolitik konumu nedeniyle, geçici veya kalıcı olarak iskân etmek isteyenlerin akınına uğramıştır. Üstelik kaybedilen topraklarla artan göç dalgalarına İstanbul'un işgal altında olduğu yıllarda Beyaz Rus göçleri de eklenmiştir. Tez kapsamında Geç Osmanlı Dönemi'nde gerçekleşmiş olan Leh, Rumeli, Kırım ve Kafkas ile Beyaz Rus göçleri ayrı bölümler içerisinde incelenmiştir. Göçlerin incelendiği her bölüm, göçmenlerin ilişkili olduğu geçici, kalıcı ve sosyal mekânlar, Osmanlı, Cumhuriyet arşiv belgeleri, almanaklar, günlükler ve literatür kaynakları üzerinden araştırılmıştır. Elde edilen bulgular İstanbul'da geçici kullanılan birçok mekâna ait veriler sunmakla birlikte, yeni göçmen mahalle ve köylerinin ortaya çıktığını veya yeni yapıların inşa edildiğini göstermiştir. Tezin sonuç bölümünde tüm verilerin okunabilirliğini kolaylaştırmak ve verileri dijitalleştirmek amacıyla haritalar oluşturulmuştur. Tez çalışmasıyla göçlerin günümüz İstanbul sınırları içerisinde kalan kent mekânları üzerinden okunması sağlanmıştır.Ayrıca gerçekleştirilen araştırmalar İstanbul'un mevcut kozmopolit yaşamına eklenen yeni göçmen gruplarının, kent kültürü ve yaşamına olan etkilerini de ortaya çıkarmıştır. Bu bağlamda interdisipliner bir araştırma konusu olan göçlerin, kentsel mekânlar üzerindeki etkileri ile mimarlık tarihi içerisindeki yeri araştırılıp tartışılması mümkün kılınmıştır.