Hârizmşahlar ve Gurlular arasındaki ilişkiler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESRA ÇALIŞKAN
Danışman: Meryem Gürbüz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hârizmşahlar ile Gurlular hakkında bilgi veren kaynaklar, bu iki devletin henüz Hârizmşahlar'ın devlet olmadan önceki döneminde dahi karşılaşmış olduğu ihtimaline değinmektedir. Hârizmşahlar devletinin temelini atan ilk kişi Anuştegin'dir. Büyük Selçuklular'ın Hârezm valiliğini aldıktan sonra Hârizmşah Atsız döneminde Hârizmşahlar bir devlet statüsü kazanır ve zamanla büyük büyük bir imparatorluk haline gelirler. Hârizmşahlar'ın devlet kurduğu coğrafyada en güçlü devletlerden biri Gurlularlar'dı. Sultan Gıyâseddin ve Şehâbeddin döneminde devletin sınırları oldukça genişlemiş ve bu coğrafyada iki ülke arasındaki ilişkiler bölgenin kaderini belirleyecek kadar önemli hale gelmiştir. İki devleti karşı karşıya getiren en önemli olay Hârizmşah İl Arslan'ın oğlu Tekiş'in hükümdar olduktan sonra kardeşinin saltanatta hak iddia edip bu amaçla Gurlular Devletine sığınması olmuştur. Sultanşah'ın Gurlular Devletine sığınmasıyla Gurlu Sultan Gıyâseddin, Sultanşah'ı elinde tutmuş böylelikle Horasan mücadelesinde Hârizmşah'ların kontrol edilmesini hatta bertaraf edilmesini sağlamıştır. Sultan Tekiş'in vefat etmesiyle iki ülke arasındaki çekişmelerde Gurlular bir adım daha önde olmayı başarmışlardır. Gurlular, Sultan Gıyâseddin döneminde Horasan ve Gur civarından Hindistan'a bir çok yeri ele geçirmiş ve İmparatorluk haline gelmişlerdi. Sultan Alâeddin Tekiş'den sonra yerine oğlu Alâeddin Muhammed'in geçmesiyle de Hârizmşahlar'ın elinde bulunan bir çok yer Sultan Gıyâseddin tarafından ele geçirilmiştir. İki taraf arasındaki güç dengesi ancak Gıyâseddin ve Şehâbeddin'in vefat etmesiyle değişir. Bu dönemde Hârizmşah Alâeddin Muhammed tüm Gur topraklarını ele geçirip Gurlular Devleti'ne son verir. Bölgede tek güç olarak bir süre varlığını sürdürür. Ancak doğuda beliren Moğollar, Cengiz Han önderliğinde Hârizmşahlar ve Gurlular'ın devlet kurup yaşadıkları tüm coğrafyayı istila edecektir. Moğollar Hârizmşahlar Devletini yıkar ve bu coğrafyadaki halkın oldukça büyük bir kısmını öldürerek bir daha Hârizmşahlar ve Gurlular adıyla devlet kurabilme imkanlarını ortadan kaldırır. Böylece Ortaçağ İslam Tarihinde önemli bir yere sahip Hârizmşahlar Devleti bir daha ortaya çıkmamak üzere yıkılmış olur.