Özgül Öğrenme Bozukluğunda Yürütücü İşlevler, Zihin Kuramı Becerileri, Duygu Düzenleme Becerileri ile Sosyal Becerilerin İlişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUBA KARAKUŞ ASLAN
Danışman: Özlem Yıldız Gündoğdu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Özgül öğrenme bozukluğu (ÖÖB), akademik becerilerde bozulmaya neden olan nörogelişimsel bir bozukluktur. ÖÖB'nin akademik başarısızlıkla sınırlı kalmayıp sosyal ve duygusal gelişimi de etkilediği bilinmektedir. Bu çalışmanın amacı, ÖÖB tanılı çocuklarda yürütücü işlevler, zihin kuramı becerileri, duygu düzenleme ve sosyal beceriler arasındaki ilişkileri incelemek ve bu değişkenlerin sosyal becerilerdeki etkisini araştırmaktır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 8-12 yaş arası ÖÖB tanılı 35 çocuk (olgu grubu) ve 35 sağlıklı çocuk (kontrol grubu) dâhil edildi. Katılımcılara sosyodemografik veri formu, Yönetici İşlevlere Yönelik Davranış Değerlendirme Envanteri (YİYDDE), Sosyal Beceri Değerlendirme Ölçeği (SBDÖ), Duygu Ayarlama Ölçeği (DAÖ), Wechsler Çocuklar için Zekâ Ölçeği-IV (WISC-IV) ve zihin kuramı testleri (Smarties, Sally-Anne, Çikolata Testi, Dondurma Kamyonu Testi, Gözlerden Zihin Okuma Testi) uygulandı. Veriler IBM SPSS Statistics Version 26 programı kullanılarak bağımsız gruplar t-testi, Mann-Whitney U testi, korelasyon ve regresyon analizleri ile değerlendirildi. p 0, 05), alt ölçek düzeyinde çok sayıda anlamlı negatif korelasyon tespit edildi. Özellikle kendini kontrol becerileri ile duygusal kontrol, çalışma belleği, düzenli olma, set değiştirme ve planlama/organize olma arasında; bilişsel beceriler ile bastırma, duygusal kontrol, başlatma, çalışma belleği, düzenli olma, izleme, planlama/organizasyon arasında ilişkiler bulundu (p<0,05). Ancak regresyon analizlerinde yürütücü işlev becerilerinin sosyal becerileri yordamadığı saptandı. Tartışma: Çalışma bulgularımız, ÖÖB'li çocuklarda yürütücü işlevler, zihin kuramı ve duygu düzenleme becerilerinin kontrol grubuna göre anlamlı derecede zayıf olduğunu ve bu eksikliklerin sosyal becerileri olumsuz etkilediğini göstermiştir. Zihin kuramı ve duygu düzenleme becerilerinin sosyal becerileri yordaması, bu alanların sosyal işlevsellik için kritik öneme sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Yürütücü işlevler ile sosyal beceriler arasındaki ilişkinin karmaşık yapısı dikkat çekicidir. Genel puanlar düzeyinde anlamlı ilişki bulunmaması ancak alt ölçek düzeyinde çok sayıda güçlü korelasyonun tespit edilmesi, ÖÖB popülasyonunun heterojen yapısını yansıtmaktadır. Korelasyon analizlerinde anlamlı ilişkiler bulunmasına rağmen regresyon analizinde yürütücü işlevlerin sosyal becerileri yordamaması, bu ilişkinin doğrudan nedensel olmadığını ve akademik öz-yeterlik, duygusal düzenleme, akran reddi deneyimleri gibi aracı değişkenler tarafından şekillendirildiğini düşündürmektedir. Sonuç olarak, özgül öğrenme bozukluğunun yalnızca akademik ve bilişsel alanlarla sınırlı bir bozukluk olmadığı, sosyal alanlarda da belirgin yetersizlikler içerdiği; bu alanların bütüncül olarak değerlendirilmesinin ve müdahale süreçlerine sosyal beceri eğitimlerinin entegre edilmesinin çocukların gelişimsel ve toplumsal uyumları açısından kritik öneme sahip olduğunu düşünmekteyiz. Gelecek araştırmaların daha büyük örneklemlerle, boylamsal tasarımlarla ve yapısal eşitlik modellemesi gibi ileri istatistiksel yöntemlerle bu karmaşık ilişkileri netleştirmesi ve kanıt temelli müdahale stratejilerinin geliştirilmesine katkıda bulunması beklenmektedir. Anahtar Kelimeler: Özgül öğrenme bozukluğu, yürütücü işlevler, zihin kuramı, duygu düzenleme, sosyal beceriler