Küresel Salgında Birinci Basmak Sağlık Çalışanlarının Ahlaki Sıkıntısı: İstanbul İli Örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Meltem Doğan
Danışman: Aslıhan Akpınar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: COVID-19 Pandemisi, tüm sağlık hizmetlerinde olduğu gibi birinci basamak sağlık hizmeti sunan aile sağlığı merkezlerinde de olağanüstü koşullar, dolayısıyla potansiyel olarak ahlaki sıkıntıya neden olan etik çatışmalar yaratmıştır. Bu çalışmanın amacı, İstanbul'daki aile sağlığı merkezleri çalışanlarının ahlaki sıkıntı yaşama durumu ve sıklığı ile çalışılan merkezin algılanan etik iklimine COVID-19 pandemisinin etkisini araştırmaktır. Yöntem: Metodolojik, tanımlayıcı ve kesitsel tasarımlı bu çalışmanın örneklemini, İstanbul'da nüfusa oranla bulaşıcı hastalık nedeniyle en yüksek (Bahçelievler, Şile, Kartal) ve en düşük (Tuzla, Silivri, Adalar) ölüm oranına sahip olan ilçelerdeki aile sağlığı merkezlerinde görev yapan 270 birinci basamak sağlık çalışanı oluşturdu. Veriler, Sosyo-Demografik Özellikler Formu ve geçerlik güvenilirlik analizi yapılarak kullanılan Türkçeye uyarlanmış Ahlaki Sıkıntıyı Ölçme-Sağlık Çalışanları (ASÖ-SÇ) ve Kısaltılmış Hastane Etik İklim Ölçeği (HEİÖ-K) ile yüz yüze toplandı. En yüksek ve en düşük ölüm oranına sahip olan ilçelerdeki sağlık çalışanlarının verilerinin karşılaştırılmasında normal dağılım gösteren değişkenler ortalama±standart sapma, normal dağılım göstermeyen değişkenler ortanca (25.-75. yüzdelik) olarak verildi. Kategorik değişkenler frekans (yüzde) şeklinde ifade edildi. Gruplar arasındaki farklılık normal dağılıma sahip olan değişkenler için bağımsız örneklem t testi ile, normal dağılıma sahip olmayan değişkenler için Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis testleri ile belirlendi. Çoklu karşılaştırmalar için Dunn testi kullanıldı. Hipotez testlerinde p<0,05 istatistiksel önemlilik için yeterli kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya %77,4'ü kadın, %72,5'i çocuklu, 44,9'u aile hekimi, %26,6'sı ebe, %25,5'i hemşire olan ve 39,92±9,19 yıl ortalama yaşa sahip 270 sağlık çalışanı katıldı. En yüksek ölüm yaşanan ilçelerdeki sağlık çalışanlarının en düşük ölüm yaşanan ilçelere oranla ahlaki sıkıntı yaşama düzeyi istatiksel anlamlı derecede yüksekti (p<0,05). Her iki gruptaki ilçelerde aile hekimlerinin ahlaki sıkıntı düzeyi aile sağlığı elemanlarından yüksekti (p<0,05). Kurumsal etik iklim ise her iki gruptaki ilçede aile sağlığı elemanları tarafından daha yüksek algılanıyordu. COVID-19 pandemisinin daha fazla ahlaki sıkıntıya neden olduğu ve ahlaki sıkıntıyı en fazla yaşayan meslek grubunun etik iklim algısı da düşük olan aile hekimleri olduğu belirlendi. Sonuç: Bu sonuçlar pandemi gibi olağandışı durumlarda başta aile hekimleri olmak üzere aile sağlığı çalışanlarının ahlaki sıkıntısını önlemeye yönelik müdahalelerin önemini göstermektedir. Olağandışı durumlarda birinci basamak sağlık hizmetlerinin sunumuna yönelik hazırlanacak etik rehberlerin sağlık çalışanlarının refahını ve dolayısıyla hasta bakım kalitesini artıracağı öngörülmektedir. Anahtar Kelimeler: ahlaki sıkıntı, etik iklim, covid-19 pandemisi, aile sağlığı merkezleri, aile sağlığı çalışanı