Demans hastalarına bakım verme: Pozitif deneyimlerin bakım verenlerin iyilik hali üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP HAFSA SARI
Danışman: Tuncay Müge Alvur
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Demans; bireyin günlük yaşam aktivitelerini sürdürmesini engelleyen, ilerleyici ve geri dönüşsüz bilişsel bozulmalarla karakterize kronik bir sendromdur. Demans bakım süreci, genellikle fiziksel, duygusal ve ekonomik yüklerle birlikte anılsa da kişisel gelişim, anlam bulma ve duygusal bağların güçlenmesi gibi olumlu yönleri de vardır. Bu çalışmada, demans tanılı bireylere bakım verenlerin pozitif deneyimlerini ve bu deneyimlerin psikolojik iyilik halleri üzerindeki etkilerini incelemek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırma, Ocak–Mart 2025 tarihleri arasında Kocaeli Üniversitesi Hastanesi Nöroloji Anabilim Dalı Demans Polikliniği'ne başvuran hastaların birincil bakım verenleriyle yürütülmüş, tanımlayıcı ve kesitsel bir çalışmadır. Katılımcılar 32 gönüllüden oluşmaktadır. Veri toplama sürecinde bakım vermenin olumlu yönleri ölçeği, zarit bakıcı yükü ölçeği kısa formu ve depresyon, anksiyete, stres ölçeği-21 kullanılmıştır. Bulgular: Katılımcıların çoğunluğu kadın (%62.5), evli (%65.6) ve çalışmayan (%75) bireylerden oluşmaktadır; bakım verdikleri kişiler çoğunlukla çocukları (%46.9) ve eşleridir (%31.3). En yaygın demans türü Alzheimer'dır (%71.9). ZBI puanlarına göre bakım verenler orta düzeyde bakım yükü yaşamaktadır (ort. 20.06). DASS-21 sonuçları, depresyon (medyan=7), anksiyete (medyan=4) ve stres (medyan=12) düzeylerinde psikolojik belirtilere işaret etmektedir. Bakıcı yükü ile DASS alt boyutları arasında güçlü pozitif korelasyonlar saptanmıştır, bu da yük arttıkça ruhsal sıkıntıların da arttığını göstermektedir. PACQ ortalama puanı 28.87 olup, bakım verenlerin sürece dair belirli düzeyde olumlu deneyim yaşadığını göstermektedir. Ancak PACQ ile DASS veya ZBI arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmemiştir (p>0.05). Demans derecesi ile pozitif deneyim puanı arasında anlamlı ilişki bulunmuştur (p=0.000). Sonuç: Demans hastalarına bakım veren bireylerin hem psikolojik yük hem de anlamlı pozitif deneyimler yaşadığı görülmüştür. Özellikle orta evre demans hastalarına bakım verenlerin yüksek stres düzeyleri ve düşük pozitif algıları, bu gruba özgü destek yaklaşımlarının geliştirilmesini gerekli kılmaktadır. Daha geniş örneklemlerle yapılacak boylamsal araştırmalar, bu ilişkilerin neden-sonuç doğasını anlamada önemli katkılar sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Demans, bakım veren, bakım vermenin olumlu yönleri, bakıcı yükü