Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Candan ALTUNTAŞ
Danışman: Gökhan Duruksu
Özet:
Yaşa ve çeşitli fiziksel zorlamalara bağlı yaygın bir eklem hastalığı olan osteoartrit, kıkırdak dejenerasyonuna neden olarak ağrı ve sakatlığa yol açar. Ağrı tedavisi mevcut olsa da kıkırdak rejenerasyon seçenekleri sınırlıdır. Ekzojen mitokondri transferi yeni bir rejeneratif yaklaşımdır. Bu çalışmanın amacı ekzojen mitokondri transferinin osteoartritik kondrositlerde hücresel fonksiyon, oksidatif stres, inflamasyon, apoptoz ve ATP seviyeleri üzerindeki etkilerini araştırmaktır. Sinovyal sıvıdan izole edilen mezenkimal kök hücrelerden (MKH) kondrojenik farklılaşma sonrası ficoll temelli kondrosit izolasyonu yapılmış ve izole edilen kondrositlerin karakterizasyonları Alcian Blue boyaması, agrekan, kolajen tip2, COMP ve prolaktin gen ekspresyon seviyeleri ve immünofloresan işaretleme ile (kolajen tip2 ve agrekan) yapıldı. Kimyasal olarak indüklenmiş makrofaj farklılaşmasını takiben M1-makrofaj koşullandırılmış ortam ve doğrudan M1 makrofajlar ile kondrositler ile birlikte kullanılarak iki enflamatuar model oluşturuldu. Çalışmada insan Wharton jeli ve insan kemik iliği MKH'lerinden mitokondrilerin bu modellere transferi analiz edilerek karşılaştırıldı. Transfer etkileri mitokondriyal membran potansiyeli, hücre canlılığı, apoptoz, gen ekspresyonu ve oksidatif durumu ve ATP seviyeleri incelenerek değerlendirildi. Sinoyal sıvı MKH'lerinden kondrojenik farklılaşma sonrası ficoll temelli kondrosit izolasyonu sonucunda elde edilen kondrositlerin kondrosit karakterizasyonuna sahip olduğu doğrulandı. Mitokondri izolasyonundan önce İKİ-MKH'lerin iWJ-MKH'leri beta galaktosidaz enzim aktiviteleri incelenerek yaşlılık fenotipleri belirlendi ve İKİ-MKH'lerin iWJ-MKH'lerine göre daha yoğun boyandığı belirlendi. Mitokondri takibi yüksek transfer verimliliği gösterdi (iWJ-MKH'ler için %99,62, iKİ-MKH'ler için %91,34). Geç apoptoz, iWJ-MKH'lerin mitokondrilerinin transferinden sonra M1-makrofaj koşullandırılmış ortam ile modelde %5,58'den %2,93'e önemli ölçüde azalmıştır. TNF-α ve IL-1β ekspresyonu mitokondri aktarımından sonra azalmıştır. Ki-67 ekspresyonu, transfer sonrasında artan ATP üretimi ve azalan HMOX-1 ekspresyon seviyelerine paralel olarak indüklenmiştir. Enflamatuar modellerden sonra hücrelerdeki ATP seviyelerinde görülen 2,5 ve 5 katlık düşüş, iWJ-MKH'ler mitokondri transferinden sonra kullanılan enflamatuar modele bağlı olarak 3,1 ve 100 kat iyileşti. ROS seviyeleri değişmeden kalmasına rağmen, MDA seviyeleri azaldı ve kolajen tip 2 ekspresyonu arttı. Mitokondri transferi, enflamatuar osteoartrit modellerinde kondrosit disfonksiyonunun temel yönlerini iyileştirmiştir. Bu bulgular, hasarlı kondrosit sağlığını ve işlevini doğrudan iyileştirerek osteoartriti tedavi etmek veya yavaşlatmak için terapötik potansiyelini desteklemektedir.