Kocaeli Üniversitesi öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı düzeyleri ve bu durumun akılcı ilaç kullanımıyla olan ilişkisinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESMA YAĞIZ
Danışman: Tuncay Müge Alvur
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Bu çalışmanın amacı; Kocaeli Üniversitesi öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı düzeylerini ve akılcı ilaç kullanımı bilgi düzeylerini belirlemek ve sağlık okuryazarlığı düzeylerinin akılcı ilaç kullanımı düzeyleriyle olan ilişkisini incelemektir. GEREÇ VE YÖNTEM: Tasarım tipi kesitsel-analitik olan araştırmanın evreni, çalışmanın yapıldığı 2019-2020 eğitim öğretim yılında Kocaeli Üniversitesi'nde okumakta olan üniversite öğrencilerinden oluşmaktadır. Örneklem büyüklüğü hesaplamasında daha önce yapılan bir çalışmanın verileri kullanılarak minimum 500 kişiye ulaşılması hedeflendi ve araştırmaya dâhil olma kriterlerini taşıyan 684 kişi araştırmanın örneklemini oluşturdu. Veri toplama araçları olarak; katılımcıların demografik ve sosyoekonomik özellikleri ile mevcut sağlık durumunun sorgulandığı kısa anket formu, Avrupa Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği Türkiye Uyarlaması (ASOY-TR 47) ve Akılcı İlaç Kullanımı Ölçeği(AİKÖ) online anket yöntemiyle uygulandı. Çalışma onamı anket metninin önünde yer alan yazılı onam ile alındı. Araştırmadan elde edilen verilerin değerlendirmesinde Statistical Package for the Social Sciences 18 paket programı kullanıldı. Pearson ki kare, Mann Whitney-U ve One sample T-Test istatistiksel testleri kullanıldı. İstatistiksel anlamlılık p<0,05 olarak değerlendirildi. BULGULAR: Çalışmaya yaşları 18 ila 39 arası, 355'i kadın 329'u erkek toplam 684 üniversite öğrencisi katılmış olup, genel yaş ortalaması 20,99±2,17'dir. Öğrencilerin %9,6'sının sağlık güvencesi yoktur ve %21,1'i sigara kullanmaktadır. Öğrencilerin %60'ı son bir yıl içinde acil servise başvurmuş ve bu başvuruların ancak %16'sı yatarak tedavi almayı gerektirmiştir. Katılımcıların ASOY-TR 47 ölçeği ortalama puanı 2,85±0,47 ve indeks puan ortalaması 30,89±7,98 olarak bulunmuş olup, bu puan sorunlu/sınırlı sağlık okuryazarlığı kategorisine karşılık gelmektedir. Öğrencilerin %21,2'sinin yetersiz, %44,9'unun sorunlu/sınırlı, %23,8'inin yeterli ve %9,9'unun mükemmel sağlık okuryazarlığı düzeyine sahip olduğu saptanmıştır. Katılımcıların AİKÖ ortalama puanı 38,21±3,95'tir. Çalışmamızda 599 (%87,6) öğrencinin akılcı ilaç kullanımı bilgi seviyesi yüksek, 85 (%12,4) öğrencinin ise akılcı ilaç kullanımı bilgi seviyesi düşüktür. Kadınların, geliri yetenlerin, ailesinde sağlık personeli olanların, tıp ve sağlık bilimleri fakültelerinde okuyanların ve son bir yılda acil servise beşten daha az başvuranların AİKÖ puanları daha yüksektir. SONUÇ: Her 3 üniversite öğrencisinden 2'sinin sağlık okuryazarlığı düzeyinin yetersiz veya sorunlu/sınırlı olduğu saptanmıştır. Her 100 üniversite öğrencisinden 12'sinin (%12,4) akılcı ilaç kullanımı bilgi seviyesi düşüktür. Bireylerin sağlık okuryazarlığı düzeyleri arttıkça, akılcı ilaç kullanımı bilgi düzeylerinin de arttığı saptanmıştır. Sonuç olarak; üniversite öğrencilerinin büyük bir kısmının SOY konusunda, az da olsa göz ardı edilemeyecek bir kısmının AİK konusunda bilgilendirilmeye ihtiyacı vardır. Önceliğin sağlık okuryazarlığına verilmesi suretiyle her iki konuda da eş zamanlı, bütüncül ve etkili eğitim programları planlanmalıdır. Anahtar kelimeler: Sağlık okuryazarlığı, akılcı ilaç kullanımı, ASOY-TR 47, AİKÖ, üniversite öğrencileri