Bathonea antik liman yerleşiminde ele geçen mortarium ve mortarium piliumlar
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BERRİN YILDIZ
Danışman: Şengül Aydıngün
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Henüz kap yapımının bilinmediği ancak yiyeceklerin ezilip, karıştırılma gereksiniminin duyulduğu Paleolitik Dönem'de doğal kaya oluklarının bu işlemler için kullanıldığı düşünülmektedir. Epipaleolitik Dönem'den itibaren taşınabilir mortariumların, kullanılmaya başlandığı ve bunun Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem'de de devam ettiği anlaşılmaktadır. Neolitik Dönem'de insan hayatına giren tahılların besin olarak tüketilebilmesi için tasarlanan bu aletler, ezme ve öğütme birimleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Zaman içerisinde çok fonksiyonel olarak dini ritüellerde, ölü gömme geleneklerinde, madencilikte, inşaat alanında, kozmetik, tıp vs. gibi birçok alanda işlevsel olarak kullanılmış ve günümüzde de mutfaklarda kullanılmaya devam etmektedir. 2009 yılından itibaren İstanbul Küçükçekmece Göl Havzası'nın batısında yer alan Avcılar, Firuzköy Yarımadası üzerinde yürütülen "Bathonea" arkeolojik kazı çalışmalarında, açığa çıkarılan bazilikal planlı büyük bir yapı kompleksinin işlik/atölye olduğu anlaşılan apsidal bölümü içinde in situ halde birçok mortarium (Havan) ile mortarium pilium (Havaneli) ele geçmiştir. Aynı yapının, apsidal kısmından binden fazla unguentarium (İlaç şişesi) ortaya çıkarılmıştır. Bunların beraberinde kemik karıştırıcılar, spatulalar gibi ilaç yapımında kullanılan malzemeler de aynı yapı konteksinden açığa çıkmıştır. Yapıdan, ele geçen unguentarium içindeki kalıntılardan alınan örnekler ile yapı çevresinde kış aylarında yetişen bitki türlerinden olan Amaryllidaceae (Galanthus Nivalis) (Nergizgiller) ve Amsoniaorientalis (Razya) ile eşleşmektedir. Bu yapı, içerisinde yoğun olarak ele geçen mortariumlarda bu bitkilerin ezilip, karıştırılarak ilaç yapım aşamasında kullanıldıkları sanılmaktadır. Geç Antik Çağ yazarlarının, Konstantinopolis çevresinde Rhegion (Küçükçekmece) yakınlarında varlığından çok kısaca bir şekilde bahsettiği DAPHNUSION adlı bir ilaç yapım merkezinin burası olduğu düşünülmektedir (Delehaye, 1921: s. 138; Stephani, 1953: s. 223; Samothrakes, 1963: s. 589; Choniatae, 1975: s. 389; Kommena, 1996: s. 273; Thomas ve Hero, 2000: s. 1292; Külzer, 2001: s. 823, 824). Anahtar Kelimeler: İstanbul, Küçükçekmece Göl Havzası, Bathonea, Rhegion, Daphnusion, Mortarium, Mortarium Pilium, Kırmızı/Mor Porfir.