Akademik Veri Yönetim Sistemi
VIII. Uluslararası Ahilik Sempozyumu, Kırşehir, Türkiye, 26 - 27 Eylül 2026, cilt.1, ss.335-357, (Tam Metin Bildiri)
İslâm Öncesi Arap Yarımadası’nda Fütüvvetin Kökenleri isimli bu tebliğ, fütüvvet kavramının tarih sahnesine çıktığı Câhiliye döneminde hangi an lamlara geldiğini açıklamayı hedeflemektedir. Yüzyıllar boyunca İslâm dü şüncesinin merkezî kavramlarından biri olan fütüvvetin anlam küresi, fetâ ve çekimleri üzerinden Câhiliye döneminde oluşmaya başlamıştır. Bu dönemde herhangi bir değer yükü taşımaksızın, yalnızca genç anlamında kullanıldığı gibi cömert, iyi savaşan ve kabilesinin ihtiyaçları için her türlü fedâkârlığı yapmaktan çekinmeyen gençler için de fetâ lafzı kullanılmaktadır. Bu kişiler reislik ve danışma meclisi üyeliği gibi üst düzey görevler icrâ etmişlerdir. Bü tün bunların yanında fetâlar kaynaklarda insanî meziyetleriyle de anılmıştır. Tebliğimiz boyunca çeşitli metotlara başvurulmuştur. Câhiliye döneminde fütüvvetin mastar hâli kullanılmamış; çoğunlukla isim, nadiren de sıfat ola rak kullanılan fetâ ve çekimleri kavramın ilk anlamlarının oluşmasına aracılık etmiştir. Bu nedenle çalışmamızda öncelikle Câhiliye şiirleri ve Câhiliye’ye dair rivâyetlerde geçen fetâ ve çekimlerinin anlamları tespit edilmiştir. Bunla rın yanında, kavramlar tarihi disiplininin metodolojik yöntemleri de çalışma mız açısından yol gösterici olmuştur. Bu disipline göre geçmiş çağların doğru bir şekilde anlaşılması için terminoloji, kaynakların kendisinden üretilmeli ve metinler bu terminoloji göz önünde bulundurularak yorumlanmalıdır. Kavram tarihçilerinin kullandığı yöntemlerden bir tanesi de anlamsal ağlar (semantic networks) oluşturmaktır. Konumuza bu perspektiften bakıldığında fütüvvet; şecaat, kerem, mürûet, asabiyet ve hamiyet gibi temel kavramlarla ilişkilidir. Bu sebepten dolayı çalışmada, ilgili kavramların fütüvvetin ilk nüvesi olan fetâ lafzıyla münasebetine değinilmiştir. Anahtar Kelimeler: İslam Tarihi, Fütüvvet, Cahiliye, Savaş, Kavram Tarihi.