Niyazî-i Mısrî Divânı’ndaki “Fî Evâili’s-Sülûk” Kayıtlı 31 ve 102. Gazellerde Vasf-ı İlâhi ve Tecelliyât


Creative Commons License

Cançelik A. , Kaya İ.

Kalemname, vol.6, no.11, pp.11-33, 2021 (International Refereed University Journal)

  • Publication Type: Article / Article
  • Volume: 6 Issue: 11
  • Publication Date: 2021
  • Title of Journal : Kalemname
  • Page Numbers: pp.11-33

Abstract

In this study, the subject of qualifications and apparition in two ghazals selected from "fī awāʾil al-sulūk" recorded ghazals in the Niyāzī-i Misrī’s Diwān prepared by Kenan Erdogan was discussed. The identified ghazel couplets were handled, and the explanations of the written texts and ghazals were made by presenting them in today's Turkish. In order to understand the gazelles better, the concept and necessary parts are explained in couplets without leaving the main subject. In this study, it is seen how the mention of manifestation, which is one of the subjects that Sufis dealt with, was reflected in the poetry of Niyāzī in the early periods of the course of seyr-ü sulūk. It is aimed to explain the thoughts of Niyāzī on manifestation and the mystical concepts reflected in his poetry. Niyāzī who especially drew attention to the divine manifestations in the dem and the world, followed in the footsteps of Ibn Al-‘Arabī, nourished the understanding of Wadat al-wujūd and described the manifestation in this context in his poems. The Ibn Al-‘Arabī effect is clearly seen in the ghazels we examined in our study. Expression is enriched by giving examples from the works of Sufi poets in the field of Islamic Turkish Literature. Both in Niyāzī and in the examples given, quotations from the Qur'ān and hadith, which are the main sources of Islām, are included. Without mentioning the language features in Niyāzī 's poems, the content of the poems and the world of meaning were evaluated in terms of Sufism. The understanding of Hurūfiyyah is also used in the annotation of the ghazals. It is thought that the findings and comments obtained in the article within the framework of the concept of Tecellī will contribute to the understanding of Niyāzī-i Misrī's mystical views.

Keywords: Islāmic Turkish Literature, Taawwuf, Niyāzī-i Misrī, Manifestation, Adam. 

Bu çalışmada, Kenan Erdoğan tarafından hazırlanan Niyâzî-i Mısrî Dîvânı’ndaki “fî-evâili’s-sülûk” kayıtlı gazellerden seçilen iki gazelde işlenen tecellî konusu ele alınmıştır. Beyitlerin transkripsiyonlu metni ve günümüz Türkçesi verilmiş, sonrasında şerhi yapılmıştır. Gazellerin daha iyi anlaşılabilmesi için ana konudan kopmadan beyitlerdeki kavram ve gerekli görülen kısımların izahı yapılmıştır. Mutasavvıflar tarafından ele alınan önemli konulardan biri olan tecellî bahsinin, Niyâzî-i Mısrî’nin seyr ü sülûk sürecinin ilk dönemlerinde, şiirine nasıl yansıdığının tahlil edildiği bu çalışma, Mısrî’nin tecellî hakkındaki düşüncelerinin ve şiirine yansıyan tasavvufî kavramların açıklanması bakımından önem arz etmektedir. Özellikle Âdem’de ve âlemdeki ilâhî tecellîlere dikkat çeken Niyâzî-i Mısrî, İbnü’l-Arabî’nin Vahdet-i vücûd anlayışından beslenmiş ve bu çerçevede onun tecellî anlayışını şiirlerine nakşetmiştir. Bu bağlamda İslâmî Türk Edebiyatı sahasına giren mutasavvıf şairlerin eserlerinden konuya ilişkin örneklerle anlatım zenginleştirilmiştir. Gerek Niyâzî-i Mısrî’nin beyitlerinde gerekse diğer örneklerde, İslâm’ın temel kaynakları olan Kur’ân ve hadis iktibaslarına da değinilmiştir. Niyâzî-i Mısrî’nin şiirlerindeki dil özellikleri mevzu edilmemiş olup, şiirlerin muhtevası ve anlam dünyası tasavvufî açıdan değerlendirilmiştir. Gazellerin şerhinde hurûfîlik anlayışından da istifade edilmiştir. Tecellî kavramı çerçevesinde makalede elde edilen tespit ve yorumların Niyâzî-i Mısrî’nin tasavvufî görüşlerinin anlaşılmasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: İslâmî Türk Edebiyatı, Tasavvuf, Niyâzî-i Mısrî, Tecellî, Âdem.