Akademik Veri Yönetim Sistemi
Kocaeli İlahiyat Dergisi, cilt.7, sa.2, ss.194-225, 2023 (Hakemli Dergi)
Hüsn-i hat sanatının gelişiminin
izlenebildiği mühim alanlardan biri mezartaşı kitabeleridir. Osmanlı
Devleti’nin 18 ve 19. yüzyıllarında hat sanatının kaydettiği tekamülün bir
yansıması olarak mezartaşı kitabeleri de yüksek sanat değeri göstermeye başlamıştır.
Özellikle dönemin varlıklı, soylu ailelerine, devlet erkanına ve saray
ahalisine ait mezartaşlarının hüsn-i hat örneği kitabeleri, ince işçilikle
birleşerek sanat eseri haline gelmiştir. Bu örnekler ekseriyetle tarih ve imza
barındırarak sanat tarihi için mühim kayıtlar halini almıştır. Sanat, edebiyat
ve tarih başta olmak üzere birçok açıdan önem arz eden mezar taşları,
çoğunlukla kamuya ve dolayısıyla tahribata açık durumdadır. Bu durum tarihi
mezar taşlarının çok yönlü olarak değerlendirilerek tespit edilmesini,
değerinin ortaya konmasını zaruri ve anlamlı kılmaktadır. Dolayısıyla mezar
taşları ile alakalı yapılan ciddi araştırmalar son derece kıymetlidir. Bu
makale, İstanbul-Beşiktaş’ta bulunan Yahya Efendi Külliyesi’ne ait
kabristandaki hattat imzalı mezartaşlarını konu almaktadır. Çalışma,
kabristanın güncel durumu da değerlendirilmek suretiyle, 2009-2013 restorasyonu
öncesi toplanan verilerin analizini içermektedir. Burada bulunan mezartaşları,
defnedilen şahısların önemi dolayısıyla sanat değeri gösterir. Külliye
içerisinde mühim yer teşkil eden kabristanda, iki bin adedin üzerindeki
mezartaşı bulunmaktadır. Bu taşlardan bir kısmı süslemeleri ve taş
işçiliklerinin yanı sıra hüsn-i hat sanatının nadide örnekleri olan
kitabeleriyle de dikkat çekmektedir. Bu kitabeler içinde yetmiş dokuz adet
hattat imzalı örneğe rastlanmış olup bu eserler makale kapsamında
incelenmiştir. Kabristanda imzası bulunan hattatlar arasında son dönemin öne
çıkan sanatkarlarını görmek mümkündür. Yahya Efendi Kabristanı’nda Aziz Efendi,
Sâmi Efendi, Şefik Efendi, Şevki Efendi, Hulusi Efendi, İzzet Efendi, Nuri
Korman, Bakkal Arif Efendi ve Halim Özyazıcı başta olmak üzere otuz farklı
hattatın imzalı kitabesi yer almaktadır.
One of the
important areas where the development of Islamic calligraphy can be observed is
the tombstone inscriptions. As a reflection of the evolution of calligraphy in
the 18th and 19th centuries of the Ottoman Empire, tombstone inscriptions also
began to contain high artistic value. Especially the epitaphs of the tombstones
belonging to the noble families, state officials and the people of the palace,
combined with the fine workmanship, became works of art. These examples are
important records for art history as they mostly contain signatures and dates.
Gravestones, which are important in many aspects, especially art, literature
and history, are mostly open to the public and therefore to destruction. This
situation makes it necessary and meaningful to evaluate historical gravestones
in a multi-faceted way and to reveal their value. Therefore, serious research
on gravestones is extremely valuable. This article is about the gravestones
signed by calligraphers of the cemetery belonging to the Yahya Efendi Complex
in Istanbul-Beşiktaş. The study includes the analysis of the data collected
before the 2009-2013 restoration, considering the current situation of the
cemetery. The cemetery is home to tombstones with high artistic value due to
the importance of the buried people. There are over two thousand tombstones in
the cemetery, which has an important place within the social complex. Some of
these stones attract attention with their decorations and stone workmanship, as
well as their inscriptions, which are rare examples of calligraphy art. Among
these inscriptions, seventy-nine samples signed by calligraphers were found and
these samples were examined within the scope of the article. It is possible to
see the prominent artists of the last period among the calligraphers whose
works are found in the cemetery. Yahya Efendi Cemetery is home to the signed
epitaphs of twenty-seven different calligraphers, mainly Aziz Efendi, Sâmi
Efendi, Şefik Efendi, Şevki Efendi, Hulusi Efendi, İzzet Efendi, Nuri Korman,
Arif Efendi and Halim Özyazıcı