Akademik Veri Yönetim Sistemi
5. International Karadeniz Scientific Research And Innovation Congress, Trabzon, Türkiye, 24 - 25 Mayıs 2025, ss.756-757, (Özet Bildiri)
ÖZET
Bilyalı dövme yöntemi, metal malzemelerin fiziksel özelliklerini ve yüzey yapısını değiştirmek için çeşitli mühendislik uygulamalarında kullanılan etkili bir işlemdir. Bu proses, malzeme yüzeyine küçük, sert ve küresel bilyaların kontrol edilerek fırlatılmasıyla gerçekleşmektedir. Proses sırasında binlerce bilya tüm yüzeyi dövmekte ve bilyaların temasıyla yüzeyde lokalize bir plastik deformasyon meydana gelerek yüzey boyunca gerilim tabakası oluşturmaktadır. Bu gerilim tabakaları, malzemenin çatlak oluşumunu önlemeye yardımcı olmakta ve böylece malzemede ömür artışı beklenmektedir. Dolayısıyla yüksek gerilme altında çalışan parçalarda ters yönlü bir gerilme oluşturarak malzeme ömrüne direkt olarak etki ettiğinden önemli bir prosestir. Bu bağlamda yapılan bu çalışmada, ağır vasıta araçlarda havalı fren sistemi parçasının (silindir) üretildiği derin çekme kalıplarında form vermek amacıyla kalıp malzemesinde meydana gelen aşınma probleminin azaltılması ve üretilen parçaların verimliliğinin arttırılması hedeflenmiştir. Bu amaçla kalıp malzemesi yüzeyine farklı bilya türleri kullanılarak bilyalı dövme işlemi uygulanmıştır. Ardından numune yüzeylerinin mikroskop altında yüzey morfolojileri incelenmiştir. Silisyum karbür (F220) + cam küre (120B) ile bilyalı dövme uygulanmış numunede optimum yüzey morfolojisi elde edilmiştir. Optimum sonuçların elde edildiği bilya türü ile bilyalı dövme işlemi uygulanmış kalıp malzemesinden derin çekme işleminde ilgili formu veren yeni kalıp çelikleri üretilmiştir. Seri şartlardaki kalıp çelikleri (yalnızca lazer yüzey sertleştirme işlemi uygulanmış) ve optimum bilyalı dövme işlemi uygulanmış (lazer yüzey sertleştirme + bilyalı dövme + gerilme giderme işlemi uygulanmış) kalıp çelikleri ile silindir parçasının prototip üretimleri gerçekleştirilmiştir. İşlemin uygulandığı yeni kalıp çeliği ile üretilen ilk ürün ve son ürün incelenerek üretilen prototip parçaların kesitinde meydana gelen değişimler kıyaslanmıştır. Bilyalı dövme + lazer sertleştirme + gerilim giderme işlemi uygulanmış numune ile seri şartlardaki numuneye kıyasla yaklaşık %72 oranında iyileşme kaydedilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Bilyalı dövme, kesit değişimi, yüzey morfolojisi, derin çekme