Akademik Veri Yönetim Sistemi
Geçmişten Günümüze Kur’an Eksenli Tartışmalar -I, DİLEK UĞUR BEKİR,ÇETİNTAŞ RECEP, Editör, Asalet Yayınları, İstanbul, ss.215-240, 2024
Bu bölümde niyet kavramı, abdest âyeti bağlamında fıkhî ve usûlî yönleriyle ele alınmaktadır. Niyet, bir fiilin Allah rızası doğrultusunda bilinçli olarak gerçekleştirilmesini ifade eden kalbî bir yönelim olarak tanımlanmakta ve amelin değerini belirleyen temel unsur olarak değerlendirilmektedir. Amel ile fiil arasındaki fark ortaya konularak, niyetin ibadetleri sıradan davranışlardan ayıran belirleyici işlevi vurgulanmaktadır .
Bölümde ibadet kavramı genel ve özel anlamlarıyla incelenmiş; niyetin ibadetlerin geçerliliği, manevi değeri ve farklı ibadet türlerinin birbirinden ayrılmasındaki rolü sistematik biçimde açıklanmıştır. Özellikle “ameller niyetlere göredir” hadisi çerçevesinde niyetin ibadetler hukukundaki merkezi konumu ortaya konulmuştur. Bununla birlikte, abdestte niyetin hükmü etrafında şekillenen mezhepler arası ihtilaf ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.
Hanefîlere göre abdestin mahiyeti temizlik (taharet) ekseninde değerlendirildiğinden niyet şart görülmezken; Şâfiîlere göre abdest bir ibadet olduğu için niyet farz kabul edilmektedir. Bu görüş ayrılığı, abdestin ibadet mi yoksa ibadete hazırlık niteliğinde bir işlem mi olduğu konusundaki farklı yaklaşımlardan kaynaklanmaktadır. Ayrıca teyemmüm örneği üzerinden niyetin gerekliliği meselesi mukayeseli biçimde tartışılmıştır.
This section examines the concept of intention (niyyah) within the framework of the ablution verse, addressing its juristic and theoretical dimensions. Intention is defined as a conscious inner orientation of the heart toward performing an act for the sake of God, and it is presented as the essential element that determines the value of human actions. The distinction between ʿamal (purposeful action) and fiʿl (mere act) is clarified, emphasizing that intention is what transforms ordinary behavior into an act of worship .
The chapter further analyzes the concept of worship (ʿibādah) in both its general and specific meanings, highlighting the role of intention in ensuring the validity of acts of worship, determining their spiritual value, and distinguishing between different types of religious practices. In this context, the prophetic tradition “Actions are judged by intentions” is taken as a foundational principle that establishes the centrality of intention in Islamic legal thought.
A major focus of the section is the juristic disagreement regarding the necessity of intention in ablution. According to the Ḥanafī school, ablution is primarily understood as an act of purification, and therefore intention is not considered a condition for its validity. In contrast, the Shāfiʿī school regards ablution as an act of worship, making intention a mandatory requirement. This اختلاف stems from differing conceptions of the nature of ablution—whether it is purely a ritual act or a preparatory act for worship. The discussion is further enriched through a comparative analysis involving dry ablution (tayammum) and its reliance on intention.