Sünbâtî’nin Fethu’l-Hayyi’l-Kayyûm bi Şerhi Ravzati’l-Fuhûm Adlı Eserinde Tefsir İlmi
Tefsir Araştırmaları Dergisi, cilt.10, sa.2, ss.568-586, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 10 Sayı: 2
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.31121/tader.1970452
- Dergi Adı: Tefsir Araştırmaları Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: Central & Eastern European Academic Source (CEEAS), TR DİZİN (ULAKBİM), Academic Search Ultimate (EBSCO)
- Sayfa Sayıları: ss.568-586
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Kocaeli Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
İslam ilim geleneğinde eğitim amacıyla yazılan eserler, öğrencilerin konuları bütüncül olarak kavra-masında büyük rol oynar. Bu çalışma, Şehâbeddin Ahmed b. Ahmed b. Abdülhak es-Sünbâtî el-Mısrî eş-Şâfiî (öl. 999/1590-1591) ve onun Fethu’l-Hayyi’l-Kayyûm bi Şerhi Ravdati’l-Fuhûm adlı eserinin tefsir bölümü merkeze alınarak hazırlanmıştır. Sünbâtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî es-Süyûtî eş-Şâfiî'nin (öl. 911/1505) en-Nukâye adlı metnini Ravdatü’l-Fuhûm fî Nazmi Nukâyeti’l-ʿUlûm li’s-Süyûtî adıyla nazma çevirmiş ve bunu Fethu’l-Hayyi’l-Kayyûm bi Şerhi Ravdati’l-Fuhûm adlı eseriyle şerh etmiştir. Nitel araştırma yöntemleriyle yürütülen bu çalışmada eserin günümüze ulaşan 8 farklı yazma nüshası tespit edilmiş ve karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Çalışmada öncelikle Sünbâtî hakkında bilgi verilmiş, literatürde yazarın ismine (es-Sinbâtî) ve eserine dair yerleşik hatalar klasik kaynaklar ışığında düzeltilmiştir. Ardından ele alınan yazma nüshalar tanıtılmıştır. Eserin tefsir bölümünün analizinde; yazarın tefsir tanımına, izlediği yöntemlere ve kullandığı kaynaklara ayrıntılı yer verilmiştir. Özellikle tefsir bölümünde müstakil bir şekilde ele aldığı kıraat ilmine ayrı bir başlık açılmıştır. Tüm bu süreç boyunca Sünbâtî’nin özellikle Süyûtî ile kurduğu ilmî bağ ortaya konulmuştur. İnceleme sonucunda Sünbâtî’nin tefsir eğitiminde öğrencilerin ihtiyaçlarını gözeten bir şerh yöntemi benimsediği tespit edilmiştir. Sünbâtî, tefsir konularını hadis usulü, fıkıh usulü, nahiv ve kıraat gibi ilimlerle ilişkilendirerek bütüncül bir yaklaşımla ele almıştır. Bu durum müellifin Suyûtî'nin ilmî mirasını eğitim odaklı bir anlayışla ele aldığını ve Fethu'l-Hayyi'l-Kayyûm'un yalnızca bir şerh değil, aynı zamanda dönemin eğitim anlayışını yansıtan önemli bir kaynak niteliği taşıdığını göstermektedir. Neticede bu çalışma daha önce müstakil olarak incelenmemiş olan Fethu'l-Hayyi'l-Kayyûm'un tefsir bölümünü yazma nüshalar üzerinden inceleyerek Sünbâtî'nin tefsir anlayışını ortaya koymaktadır. Ayrıca müellif ve eserine ilişkin literatürde yer alan bazı hataları tashih ederek Sünbâtî üzerine yapılacak araştırmalara katkı sunmaktadır.
Works composed for educational purposes within the Islamic scholarly tradition have played a signi-ficant role in enabling students to grasp subjects in a comprehensive and systematic manner. This study focuses on the tafsīr section of Fath al-Ḥayy al-Qayyūm bi Sharḥ Rawḍat al-Fuhūm, authored by Shihāb al-Dīn Aḥmad b. Aḥmad b. ʿAbd al-Ḥaqq al-Sunbāṭī al-Miṣrī al-Shāfiʿī (d. 999/1590–1591). Al-Sunbāṭī versified al-Nuqāya, a work by Abū al-Faḍl Jalāl al-Dīn ʿAbd al-Raḥmān b. Abī Bakr b. Muḥammad al-Khuḍayrī al-Suyūṭī al-Shāfiʿī (d. 911/1505), under the title Rawḍat al-Fuhūm fī Naẓm Nuqāyat al-ʿUlūm li’l-Suyūṭī, and subsequently produced a commentary on it entitled Fath al-Ḥayy al-Qayyūm bi Sharḥ Rawḍat al-Fuhūm. Employing qualitative research methods, this study identifies and comparatively examines eight extant manuscript copies of the work. First, information regarding al-Sunbāṭī is presented, and several established inaccuracies in the scholarly literature concerning both his name (often rendered as al-Sinbāṭī) and his work are corrected on the basis of classical sources. Subsequently, the manuscript copies examined in the study are introduced. In the analysis of the tafsīr section, particular attention is paid to the author’s definition of tafsīr, his methodological approach, and the sources upon which he relied. Special emphasis is also given to the discipline of qirāʾāt (Qurʾānic recitations), which al-Sunbāṭī discusses independently within the tafsīr section. Throughout the study, the scholarly relationship between al-Sunbāṭī and al-Suyūṭī is highlighted. The findings demonstrate that al-Sunbāṭī adopted a balanced pedagogical approach aimed at facilitating students’ understanding of tafsīr. Moreover, he presented the subject matter in an integrated manner by relating it to disciplines such as ḥadīth methodology, uṣūl al-fiqh, Arabic grammar (naḥw), and qirāʾāt. By introducing a previously unexamined versified approach to tafsīr methodology, this study fills a significant gap in the existing literature and contributes to the broader field of Islamic studies.