Akademik Veri Yönetim Sistemi
Bingöl Üniversitesi İlahiyat FakültesiDergisi, cilt.0, sa.26, ss.212-232, 2025 (TRDizin)
Osmanlı ilim geleneği, İslâmî ilimlerin pek çok alanında olduğu gibi Kur’an ilimleri sahasında da köklü bir birikim ortaya koymuştur. Bu birikimin önemli boyutlarından biri de kırâat ilmidir. Osmanlı’da kırâat ilmi, yalnızca rivayet esasına dayalı bir aktarım değil; dirayetle de bütünleşen, çok katmanlı bir yorum alanı olarak değerlendirilmiştir. Bu çalışmada, Osmanlı’nın son dönem klasik âlimlerinden, “Kara Çelebi” lakabıyla tanınan Muhammed et-Tirevî’nin kırâat-tefsir ilişkisine dair yaklaşımı merkeze alınmıştır. Matbu olmayan Tefsîru Sûreti’l Fâtiha ve Yâsîn adlı yazma eseri temelinde yürütülen bu araştırma, müellifin tefsire yaklaşım biçimini ve kırâat ilmine olan vukufiyetini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, Kara Çelebi’nin kırâat vecihlerini yalnızca okuma farklılıkları olarak değil; ayetin manasını ve bağlamını zenginleştiren ilmî imkânlar olarak değerlendirme yöntemini analiz etmeyi hedeflemektedir. Çalışma, dokümanter yöntemle yürütülmüş; klasik kırâat ve tefsir kaynakları ile yazma eserler ışığında, senet yapısı, gramatik boyut, semantik ve bağlamsal bütünlük açısından detaylı bir analiz yapılmıştır. Araştırma neticesinde, Kara Çelebi’nin sahih kırâatlere öncelik verdiği, şâz vecihleri ise anlamı derinleştirmek ve alternatif yorum kapılarını aralamak amacıyla kullandığı görülmüştür. Onun, kırâatleri değerlendirmedeki tercih ölçütleri; dilsel uyum, mana derinliği ve bağlamsal bütünlük gibi esaslara dayanmaktadır. Kaynak aktarımındaki düzen, bilimsel titizliğin bir boyutunu temsil eder; ancak bu titizlik, yalnızca biçimsel doğrulukla değil, aynı zamanda anlamın inşası ve bağlamla kurulan ilişki üzerinden de şekillenir. Kara Çelebî, kırâatleri yalnızca teknik bir mesele değil, Kur’an’ın hikmet dolu anlamlarına açılan kapılar olarak görmüştür. Onun yöntemi, klasik geleneğe sadık bir çizgiyle birlikte metne canlılık ve yorum imkânı kazandırmaktadır.