İslam Hukuk Sosyolojisi Sosyal Değişimin Hükümlere Etkisi
Nizamiye Akademi, İstanbul, 2026
- Publication Type: Book / Vocational Book
- Publication Date: 2026
- Publisher: Nizamiye Akademi
- City: İstanbul
- Open Archive Collection: AVESIS Open Access Collection
- Kocaeli University Affiliated: Yes
Abstract
This study aims to move beyond approaches that examine law solely within the framework of its existing body of legal rules by analyzing the relationship between law and social reality, as well as the historical transformation of this relationship, through an analytical perspective. Beginning with the conceptual foundations of law, the book places the interaction between the normative order and the social structure at the center of its inquiry, treating the position of law in the face of social change as a fundamental theoretical problem.
The first chapter examines the definition, types, purposes, and major legal systems of law. It demonstrates that law is not merely a technical mechanism of regulation but a normative structure intrinsically intertwined with the establishment, maintenance, and legitimation of social order. This conceptual foundation underscores that law cannot be understood independently of its social context and provides the theoretical framework for the subsequent discussions.
The second chapter explores the emergence of the sociology of law as both an academic discipline and a field of research, examining its subject matter and methodology. In doing so, it emphasizes that law is a social phenomenon deeply embedded within networks of social relations and cannot be reduced solely to its internal legal logic.
The third chapter constitutes the theoretical core of the study. Here, social change is analyzed not merely as a descriptive phenomenon but as the primary dynamic enabling the structural transformation of law. The relationship between law and social change is examined as a reciprocal and dialectical interaction rather than a one-way process of determination. The study demonstrates that, in some contexts, law functions as a driving force of social change, while in others it adapts to ongoing social transformations.
In the fourth chapter, the theoretical and sociological framework developed in the preceding chapters is reassessed in light of the internal logic and methodological structure of Islamic law. This section discusses both the possibilities and the limitations of a sociology of Islamic law, arguing that the subject cannot be adequately understood through external analytical frameworks alone but must instead be approached through the conceptual categories and methodological principles of fiqh itself. Accordingly, the normative process of legal reasoning in fiqh and ijtihād is examined within the foundational principles of uṣūl al-fiqh.
Within this framework, fiqh is treated as a social institution, and its process of institutionalization, together with the transformations it generated, is analyzed through the conceptual tools of the sociology of law. Under the title "Rethinking Fiqh through the Sociology of Law," the historical development of fiqh, its dynamics of change, and the principal issues that emerged throughout this process are examined from an interdisciplinary perspective.
Bu çalışma, hukuku mevcut hüküm yapısı içinde ele alan yaklaşımların ötesine geçerek, hukukun toplumsal gerçeklikle kurduğu ilişkiyi ve bu ilişkinin zaman içinde geçirdiği değişimi analitik bir çerçevede incelemeyi amaçlamaktadır. Eser, hukukun kavramsal temellerinden hareketle, normatif düzen ile toplumsal yapı arasındaki karşılıklı etkileşimi merkeze almakta ve özellikle sosyal değişim karşısında hukukun konumunu problematik bir alan olarak ele almaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde, hukukun tanımı, türleri, amaçları ve farklı hukuk sistemleri ele alınmıştır. Bu bölümde hukukun yalnızca teknik bir düzenleme alanı olmadığı, aksine toplumsal düzenin kurulması, sürdürülmesi ve meşrulaştırılması süreçleriyle iç içe geçmiş bir normatif yapı olduğu gösterilmiştir. Bu kavramsal zemin, hukukun toplumsal bağlamdan bağımsız düşünülemeyeceğini ortaya koymakta ve sonraki tartışmalar için teorik bir çerçeve sunmaktadır. İkinci bölümde ise hukuk sosyolojisinin bir araştırma alanı ve akademik disiplin olarak ortaya çıkışı, konusu ve yöntemi ele alınmıştır. Böylece hukukun, kendi iç mantığına indirgenemeyecek ölçüde toplumsal ilişkiler ağına gömülü bir olgu olduğu vurgulanmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümü, eserin teorik ağırlık merkezini oluşturmuştur. Bu bölümde sosyal değişim olgusu, betimleyici bir çerçevenin ötesinde, hukukun yapısal dönüşümünü mümkün kılan temel bir dinamik olarak ele alınmıştır. Hukuk ile toplumsal değişim arasındaki ilişki, tek yönlü bir belirlenim şeklinde değil, karşılıklı ve diyalektik bir etkileşim olarak incelenmiştir. Hukukun kimi durumlarda toplumsal değişimi yönlendirdiği, kimi durumlarda ise mevcut dönüşümlere uyum sağladığı gösterilmiştir. Eserin dördüncü bölümünde, önceki bölümlerde geliştirilen teorik ve sosyolojik çerçeve, İslâm hukukunun kendi iç mantığı ve usûlî yapısı dikkate alınarak yeniden değerlendirilmiştir. Bu bölümde İslâm hukuk sosyolojisinin imkânı ve sınırları tartışılmış; meselenin dışarıdan kurulan bir okuma ile kavranamayacağı, fıkhın kendi kavramsal araçları ve yöntemleri içinde ele alınması gerektiği vurgulanmıştır. Fıkıh ve içtihadın normatif bilgi üretim süreci, usûl-i fıkhın kurucu ilkeleri çerçevesinde incelenmiştir.Bu çalışmada fıkıh, sosyal bir kurum olarak ele alınmış; kurumsallaşma süreci ve bu sürecin doğurduğu dönüşümler, hukuk sosyolojisinin kavramsal imkânları çerçevesinde analiz edilmiştir. “Fıkhı Hukuk Sosyolojisi Üzerinden Düşünmek” başlığı altında, fıkhın tarihsel gelişimi, değişim dinamikleri ve bu süreç etrafında şekillenen temel problemler disiplinler arası bir perspektifle incelenmiştir.