Akademik Veri Yönetim Sistemi
8.Ulusal Pediatrik Hematoloji Sempozyumu , Afyonkarahisar, Türkiye, 25 - 28 Mayıs 2022, ss.179-180, (Özet Bildiri)
GİRİŞ: Hekzokinaz (HK) enzim eksikliği HK1 genindeki mutasyon sonucu ortaya çıkar ve hemolitik anemiye neden olur. Mutasyonun saptanması ile tanı alan ve yenidoğan döneminden itibaren eritrosit transfüzyonu gereken bir olgu sunuldu.
OLGU: Zamanında 3400 gr olarak doğmuş erkek hastaya 24. saatte sarılığı (Total bilirubin 13,8 g/dl, direk bilirubin 2,4 g/dl) nedeniyle fototerapi başlanmış, beş günlükken Hb 12 g/dl, MCV 129 fl bulunmuş. Anne ve bebek kan grubu 0Rh (+) saptanmış, alt grup uygunsuzluğu yokmuş. Akraba evliliği olması da dikkate alınarak idrarda organik asitler ve plazmada kantitatif amino asitler normal bulunmuş. Ailenin ikinci çocuğu olup, 6 yaşında sağlıklı bir kız kardeşi varmış. İzlendiği merkezde kırk günlükken Hb 6,35 g/dl, MCV 95.3 fl, MCHC 36,1 g/dl, total bilirubin 1,3 mg/dl, retikülosit 189.000/mm3, haptoglobulin 8 mg/dl saptanmış. İlk dokuz ayda dört kez transfüzyon aldığı belirtilen hasta dokuz aylıkken hematoloji polikliniğimize yönlendirilmişti. Bu sırada Hb 7,9 g/dl, MCV 90 fl, LDH 627 U/l, periferik yaymasında polikromazi ve parçalanmış eritrositler görüldü, 5' nükleotidaz eksikliği düşündürecek bazofil noktalanma yoktu. İndirekt bilirubin yüksekliği (2,3 g/dl) devam eden olguda direkt Coombs negatifti. Glukoz 6 fosfat dehidrogenaz (12,29 U/g HGB), pirüvat kinaz (219 mU/milyar eritrosit) ve 5' nükleotidaz (4,9 U/l) enzim düzeyleri normal bulundu. Hb elektroforezinde HbA%86,7, HbF%1,1, HbA2%2,3 bulundu. İnkubasyonlu ozmotik frajilite normal bulundu (%0,45 NaCl ile %64 hemoliz). PNH paneli normal bulundu (CD55/59%88, CD59 %11). Kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisinde eritroid öncülleri artmıştı, hemolitik anemi ile uyumluydu. İzlemde Hb düzeyinin nadiren 6-7 g/dl'ye düştüğü, 4-6 hafta ara ile 15 ml/kg eritrosit transfüzyonu yapıldığında pretransfüzyon Hb değerlerinin genellikle 8,5-9,0 g/dl arasında seyrettiği izlendi. Folik asit desteği almaktaydı. İki yaşındayken ferritin 1560ng/ml saptanması üzerine deferasiroks ile şelasyon tedavisi başlandı. Mikrositer anemisi yoktu ve alfa talasemi mutasyon analizi ve yedi yaşındayken yapılabilen PKLR gen analizinde (tüm gen dizi analizi) patojenik değişiklik izlenmedi. Sekiz yaşında DNA dizi analizi yöntemiyle HK1 geninde ACMG2015 kriterlerine göre olası patojenik olarak değerlendirilen, oldukça nadir görülen homozigot c.34C>T (p.R12X) mutasyonu saptanarak HK eksikliği tanısı konuldu. Bu mutasyonu taşıyan homozigot olgu bildirilmemiştir. Halen 10 yaşında, büyüme gelişmesi normal olan hastanın karın ultrasonografik değerlendirmesinde safra kesesi taşı saptandı ve kolesistektomi planlandı.
TARTIŞMA: Eritrositlerin, mitokondrisi bulunmadığından, gerekli enerjiyi Embden Meyerhof yolu denilen anaerobik glikolizden elde ederler. Hekzokinaz, glikozun, glikoz 6 fosfata dönüşümünü katalize eder ve glikolizdeki ilk enzim olduğundan eksikliğinde 2,3 DPG substratları, dolayısıyla 2,3 DPG düzeyi azalır. Bu azalma, hemoglobin-oksijen ayrışma eğrisinde sola kaymaya neden olur ve hemolizin yanı sıra doku hipoksisi belirgindir. HK’nın dört izoenzimi vardır. HK-R, genç eritrositler, eritroblastlar ve retikülositlerde bulunur. Olgun eritrositlerde ise yarı ömrü uzun olduğundan baskın izoenzim HK-1 dir ve 10q22 kromozomunda kodlanmıştır. HK enzim eksikliği ilk kez 1965’de tanımlanmıştır. Otozomal resesif geçişlidir; 2016’ya kadar 24 vaka bildirilmiştir. Hidrops fetalis de bildirilmiştir. Normokrom normositer non-sferositer hemolitik anemi, retikülositoz ve takipte safra kesesinde taş ve splenomegali ile kendini gösterir. Düzenli kan transfüzyonu gerektirir. Splenektomiden sonra transfüzyon sıklığı kısmen azalabilir. Folik asit desteği ve demir şelazyonu gerekir.
SONUÇ: Konjenital non-sferositik anemilerin tanısı güçtür. Enzim düzeylerinin belirlenmesi her zaman mümkün olmamaktadır. Genetik analizler özgün tanının konmasına yardımcıdır. Saptanan mutasyon daha önce veritabanlarında rs756166032 numarası ile tanımlanmıştır.
ANAHTAR KELİMELER: Hekzokinaz eksikliği, herediter, non-sfreositik hemolitik anemi