Hikmetlerin Dilinden Hoca Ahmed Yesevi


Creative Commons License

Zavotçu G.

Giresun Üniversitesi Sosyal Bililer Ensitüsü Dergisi, cilt.9, ss.274-294, 2017 (Diğer Kurumların Hakemli Dergileri)

  • Cilt numarası: 9 Konu: 2
  • Basım Tarihi: 2017
  • Dergi Adı: Giresun Üniversitesi Sosyal Bililer Ensitüsü Dergisi
  • Sayfa Sayısı: ss.274-294

Özet

Hoca Ahmed Yesevî’nin halkın anlayabileceği bir dil ve hece vezniyle dörtlükler halinde yazdığı şiirlere hikmet adı verilmiştir. Yesevî, yazdığı hikmetlerle halka tarîkat âdâbını, dînî-tasavvufî konuları daha kolay öğretmeği amaçlamıştır. Önemli bazı konuların ölçülü ve kâfiyeli basit manzumeler hâlinde öğretilmesi târihin farklı dönemlerinde yazar ve fikir adamları tarafından denenip olumlu/yararlı sonuç vermiş bir yöntemdir. Yöntemin başarılı olmasında ölçülü ve kafiyeli ifâdenin kolay ezberlenip bellekte çabuk yer edinmesi etkili olmuştur. Âyetlerinin sonu nesir kâfiyesi sayılabilecek seslerden oluşan Kur’ân-ı Kerîm bu fikri doğrulayan en güzel örnektir. İslam tarafından 14. yüzyılda yazılan Mu’înü’l-Mürîd de halka İslâmın kurallarını ve imanın şartlarını dörtlüklerle öğretmeyi amaçlayan manzum bir eserdir. Yesevî hikmetlerinin arka planındaki düşünceyi 20. yüzyıl başında yaşayan fikir adamı Ziya Gökalp’in yazı ve manzûmelerinde de görürüz. Gökalp millî destanların, Türk halk hikâye ve efsânelerinin, dînî-destânî ve tarihî konuların vezinli ve kafiyeli söyleyişlerle halka daha kolay öğretilebileceğini düşünür. Onun manzûmelerle öğretmeye çalıştığı insânî ve ahlâkî fikirler bazı kişiler tarafından Horasan veya Özbekistan’dan gelmiş bir şeyh gibi nitelenmesine neden olur. Yesevî, Dîvânı’ndaki hikmetlerde farklı dini-tasavvufi konuları işler. Yesevî’nin hikmetlerinde işlediği konular şerîat kuralları, Hz. Muhammed'in söz ve davranışları, peygamber sevgisi, Yesevîlik tarîkatı âdâbı, gelenek-görenek ve adetler, aşk ve aşkın işaretleri, güçlükleri vb. hususlar olduğu söylenebilir. Bu hususlar içerisinde Ahmed-i Yesevî’nin hayatında değişikliğe neden olan aşktır. Sevgiliye ve ebedî mutluluğa ulaşmak ancak aşkla mümkün olabilir. Anahtar Sözcükler: Hikmet, Ahmed Yesevî, şerîat, tarîkat, tasavvuf  Prof. Dr., Kocaeli Üni. Fen-Ed. Fak. Türk Dili ve Bölümü, gencayzavot@hotmail.com, ORCİD ID: 0000-0003-0185-6567 276 From Language Of Wisdoms Hodja Ahmad Yasawi Abstract The poems of Hoca Ahmed Yesevî (Khoja Akhmet Yassawi) are called “hiqmet”, written in stanza form and syllabic meter with a languge that the people can understand. Yesevî aims at teaching the people manners of order, religous-sufic subjects with his hikmets. Teaching some important subjects in simple poetic form with meter and rhyme is a method that has been tried by many writers and intellectuals, which has given positive/useful results in different periods of history. The success of the method lies in the easy memorization of measured and rhymed statements that sticks in the mind. The Quran whose verses end with sounds that can be regarded as prose rhyme is the best example affirming this opinion. Written in fourteenth century, Mu‘înu’l-Murîd by Sheikh İslam is also a poetic work aiming to teach the people the rules of Islam and pillars of faith in stanzaic form. We also see the background thoughts of Yesevî’s hiqmets in early twentieth century author Ziya Gökalp’s prose and poetry. Gökalp thinks that national epics, Turkish folk tales and legends, religio-mythical and historical topics can be taught easily with metrical and ryhmed sayings. These humanistic and moral thoughts taught in poetic form led to describing him as a sheikh coming from Khorasan or Uzbekistan. Yesevî deals with different religious-sufic topics in his hiqmets in Dîvân. It can be said that the main topics of his hiqmets are sharia rules, the sunna of Prophet Muhammad, love of the prophet, the manners of Yesevî order, traditions-customs and conventions, love and signs, difficulties of love etc. Among these, love is the reason for the change in Ahmed-i Yesevî’s life. Reaching beloved and eternal happiness is only possible through love. Keywords: Hiqmet, Ahmed Yesevî, sharia, order, sufism